Helo, dyma ddiweddariad ar Nature Isn’t Neat, gan adael i chi wybod beth sydd wedi bod yn digwydd a pha adnoddau newydd rydyn ni wedi’u cynhyrchu.

Gan weithio gyda’n partneriaid Cyngor Tref Trefynwy, Pontio Trefynwy a Gwenyn i’w Datblygu, cytunwyd ar negeseuon allweddol i Nature Isn’t Neat ganolbwyntio arnynt.

Negeseuon Allweddol

ü Mae peillwyr yn lleihau ac mae angen ein help arnyn nhw nawr.

ü Mae yna lawer o wahanol fathau o beillwyr.

ü Sut allwn ni eu helpu?

ü Mae’n amser i ni i gyd wneud rhai newidiadau.

I gyflwyno’r negeseuon hyn dechreuon ni ymgyrch cyfryngau cymdeithasol ar Face Book, y dudalen we hon, @natureisntneat, sgyrsiau misol a darparu adnoddau. Mae’r negeseuon yn cael eu danfon i’r gymuned ehangach, mewn ysgolion ac yn fewnol yn nhimau cynnal a chadw’r tiroedd Cyngor Sir Fynwy.

Cyflwyno negeseuon i’r gymuned ehangach. Neuadd y Sir oedd y lleoliad ar gyfer sgyrsiau chwe mis gyda siaradwyr arbennig, Cheryl Cummings Brigit Strawbridge, Alex Hirtzel cydweithwyr o dîm cynnal a chadw’r Tiroedd Cyngor Sir Fynwy a ’Gwenyn i’w Datblygu Mae’r neges gan y siaradwyr yr un peth â’n neges ni ond gyda blynyddoedd o brofiad a gwybodaeth i danlinellu’r gwir frys i ddechrau newid y ffordd rydyn ni’n meddwl am beillwyr, yr hyn rydyn ni’n ei dyfu yn ein gerddi a sut rydyn ni’n rheoli mannau agored cyhoeddus.

Mae’n partneriaid wedi gweithio ers blynyddoedd lawer i gael y negeseuon hyn allan; mae’r dystiolaeth yn eu gwaith a thrwy iddynt gefnogi a hyrwyddo’r prosiect hwn. Er mwyn helpu i nodi partneriaid prosiectau newydd a phresennol gwnaethom gynhyrchu map maint poced y Canllaw i Brosiectau Peillwyr Tref Trefynwy (dwyieithog). Er mwyn helpu i ledaenu’r neges a’ch helpu i wneud newidiadau mae yna Pollinators guide to their favourite seasonal plants Part 1 a Part 2.

Er mwyn helpu i nodi planhigion a pheillwyr cyfeillgar i bryfed peillio yn benodol yn Nhref Trefynwy a’r cyffiniau, mae llyfryn Peillwyr a phlanhigion bwyd Trefynwy (dwyieithog).

Heb wybodaeth, arbenigedd a brwdfrydedd aelodau allweddol o’r grwpiau cymunedol ni fyddai’r adnoddau hyn wedi bod yn bosibl, diolch yn fawr iawn am roi’ch amser a’ch gwybodaeth. Gallwch lawrlwytho copïau ac unwaith y bydd y cyfyngiadau symud wedi dod i ben, bydd copïau caled ar gael o Neuadd y Sir, Gwenyn i’w Datblygu a’r Hyb.

Cyflwyno negeseuon mewn ysgolion.

Cafodd ysgolion cynradd Trefynwy gyfle i gymryd rhan mewn rhaglen addysg o weithgareddau a gweithdai o’r enw Why Does Your Garden Grow? Datblygwyd y rhaglen gan Nature Isn’t Neat a’i darparu gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gwent ac Alex Hirtzel. Bydd y disgyblion yn archwilio byd y peillwyr gyda chynulliadau ysgolion a gweithgareddau awyr agored gan Ymddiriedolaeth Bywyd Gwyllt Gwent a gweithdai creadigol gan Alex Hirtzel.

Bydd cyfuno disgyblion celf a gwyddoniaeth yn dechrau deall y berthynas rhwng blodau a pheillwyr. Bydd y disgyblion yn dylunio ac yn gwneud blodyn yn seiliedig ar eu gwybodaeth newydd am strwythur blodau a’i swyddogaeth.

Bydd ysgolion sydd wedi cymryd rhan yn cael lluniau wedi’u tynnu o’r blodau a grëwyd o’r newydd gan eu disgyblion, a’u trawsnewid yn bosteri yn barod i’w lleoli ar feysydd newid megis mannau agored a lleiniau gwyrdd.

Bydd penaethiaid hefyd yn elwa o’r prosiect hwn. Bydd cronfa Llywodraeth Cymru, Galluogi Adnoddau Naturiol a Lles, yn galluogi penaethiaid i drafod sut y gall tir yr ysgol fod o fudd i beillwyr a chysylltu â’r amgylchedd cyfagos. Mae cynlluniau plannu, ynghyd ag adroddiad cryno, a phlanhigion i’r ysgolion gychwyn ar y dasg i gyd yn rhan o’r cyllid hwn.

Fel y mae’r sefyllfa’n mynnu, ni allwn gyflawni’r gwaith yn yr ysgolion ond byddwn yn dychwelyd i gyflenwi’r prosiect unigryw hwn.

Negeseuon a gweithredoedd yn fewnol yng Nghyngor Sir Fynwy.

Fel rhan o’r prosiect Nature Isn’t Neat, datblygwyd rhaglen hyfforddi ar gyfer criwiau Cyngor Sir Fynwy sy’n torri’r gwair a chynnal a chadw’r lleiniau gwyrdd. Fe wnaeth gweithdai a thrafodaethau ynghyd â sgwrs gan entomolegydd lleol, helpu i egluro’r rhesymeg y tu ôl i’r angen am newid.

Mae llawlyfr hyfforddi ar gyfer y criwiau ar gael ac mae’n dangos yn glir fuddion y newidiadau hyn i’r amgylchedd. Er mwyn helpu preswylwyr i ddeall pam ein bod yn gwneud pethau’n wahanol mae taflen esboniadol (ddwyieithog) ar gael, dim ond i chi ofyn amdani i un o’r criw.

Bydd cyfundrefnau torri gwair yn Nhref Trefynwy yn cynnwys torri gwair yn llai aml a chadw’r tyfiant yn uwch o dan yr holl goed gydag ardal parth amddiffyn 1m o radiws (dim toriad) o amgylch gwaelod yr holl goed sefydledig. Bydd ardaloedd rheoli dolydd (torri a chasglu blynyddol yn ddiweddarach yn y tymor) yn cael eu marcio â stanciau.

Prif amcanion yr holl newidiadau hyn yw cynyddu cynefinoedd ar gyfer peillwyr, ffynonellau bwyd, cysgod, safleoedd gaeafgysgu gan roi cyfle iddynt atgynhyrchu a chynyddu’r poblogaethau sy’n prinhau.

Fel awdurdod lleol mae gan Gyngor Sir Fynwy gyfrifoldeb i reoli’r amgylchedd yn gyfrifol, nid yw’r newidiadau hyn fel y cyfryw yn ymarfer torri costau, rydym yn gwneud pethau’n wahanol, nid yn gwneud llai. Dros amser ac mewn ymateb i fonitro a gwerthuso’r newidiadau, bydd y ffordd rydyn ni’n gwneud pethau’n cael ei haddasu.

Ymhlith yr amserlenni gwaith na fydd yn newid mae sicrhau llinellau gweld gwelededd ar hyd cyffyrdd; bydd y rhain yn eu lle bob amser. Bydd torri gwair ar hyd ymylon llwybrau, torri 2 fetr o led ar hyd y prif lwybrau ac 1 metr wedi’i dorri ar hyd mân lwybrau a chasglu sbwriel cyn torri gwair, y rhain i gyd yn aros o fewn yr amserlenni gwaith arferol.

Mae mwy o waith i ni ei wneud o hyd, gan weithio gyda chymunedau, yn ôl i mewn i ysgolion a chyda’r Cyngor Tref, nid ydym wedi gorffen eto.

Gobeithio’ch bod chi’n hoffi’r hyn rydych chi’n ei ddarllen. Os oes gennych unrhyw sylwadau neu awgrymiadau cysylltwch, os gwelwch yn dda, â naill ai nin@monmouthshire.gov.uk neu groundsandcleansing@monmouthshire.gov.uk

Un o amcanion prosiect peilot Natur Wyllt yw gweithio gyda chriw cynnal a chadw tiroedd sydd yng ngofal gofodau agored ac ymyl ffyrdd.

I wneud hyn fe wnaethom gynnal gweithdy gyda’r criwiau i drafod yr hyn mae Natur Wyllt yn anelu’i wneud a sut y byddai eu harferion gwaith yn newid i wella rheolaeth ardaloedd glaswellt.

Fe wnaethom ofyn am eu barn a’u hawgrymiadau ar sut y gellid gweithredu newidiadau rheoli tiroedd ac iddynt awgrymu pethau y gellid eu newid. Mae’r cydweithwyr hyn yn siarad yn aml gyda phreswylwyr a gallant gyfleu’r rhesymau dros newid. Bydd yr wybodaeth yn gyson os ydym i gyd yn deall pa newidiadau yr ydym yn eu gwneud a pham.

Pan siaradwn am newid, rydym yn golygu caniatáu i’r glaswellt dyfu’n hirach a lle’n bosibl i gasglu’r toriadau, peidio torri glaswellt dan gysgod coed, dim torri mor aml neu mor gynnar a gostwng defnydd Glyffosat lle’n bosibl.

Cafodd y newidiadau hyn eu gwneud mewn tua 12 safle yn Nhrefynwy a gafodd eu dynodi gan aelodau o grwpiau cymunedol, unigolion a’n criwiau ein hunain.

Bydd y newidiadau yn galluogi rhywogaethau cynhenid i dyfu, i hadau blannu yn yr hydref, i gynefinoedd ffurfio, i fwyd fod ar gael am hirach, helpu i ostwng llifogydd drwy fwy o amsugno i’r tir – galluogi natur i wneud ei gwaith.

Mae mwy o fanylion ar y newidiadau yn y llyfryn a atodir. Os oes gennych unrhyw gwestiynau, cysylltwch ânin@monmouthshire.gov.uk.

Llawlyfr Hyfforddiant Natur Wyllt

Diolch i chi am gymryd rhan, ac anfonwch eich sylwadau a ffotograffau atom – byddem wrth ein boddau yn eu gweld. Rhannwch newyddion am y prosiect hwn, mae angen cymaint o bobl â phosibl arnom i helpu i ddechrau gwneud y newidiadau.