Yn ystod archwiliad monitro rheolaidd o Hen Bont Gwy yng Nghas-gwent ar ddydd Mercher, 1 Hydref2025, derbyniodd y cyngor argymhelliad gan y peirianwyr pont ymgynghorol i gau’r bont yn syth i draffig oherwydd arwyddion o ddifrod strwythurol.
Wrth archwilio, darganfuwyd crac yn y trawst strwythurol ar Biler 2. Isod, gallwch weld delweddau o’r ardal yr effeithiwyd arni ynghyd â chynllun agos o’r crac a nodwyd.
Rydym yn trafod y camau nesaf gyda’r peirianwyr ar hyn o bryd, ond bydd y bont ar gau i draffig cerbydau hyd nes y rhoddir gwybod yn wahanol.
Agorwyd Hen Bont Gwy, a adeiladwyd o haearn bwrw, ym mis Gorffennaf 1816. Mae Cyngor Sir Fynwy wedi bod yn monitro’r bont yn barhaus gyda chymorth peirianwyr arbenigol ers 2018.
Byddwn yn parhau i roi’r wybodaeth ddiweddaraf i’n trigolion drwy’r dudalen hon ac ar ein platfformau cyfryngau cymdeithasol.
Am ragor o wybodaeth, darllenwch y Cwestiynau Cyffredin hyn.
Pa mor aml y cynhaliwyd archwiliadau?
Cynhaliwyd archwiliadau ar y bont ers y 1970au. Mae’r bont wedi’i chategoreiddio fel Strwythur Priffyrdd Is-safonol ac mae’n cael ei rheoli yn unol â’r gofynion yn CS470 a CS454. Mae’r drefn fonitro bresennol bob chwe mis.
Beth sydd wedi achosi’r crac?
Adeiladwyd y bont ym 1816, ac mae dros 200 mlwydd oed. Mae haearn bwrw yn ddeunydd cryf, ond mae’n gallu dirywio gydag amser oherwydd cylchoedd o lwytho, yn debyg i’r ffordd y mae clip papur yn torri yn y pen draw os caiff ei blygu drosodd a throsodd.
Mae ein peirianwyr yn credu mai prif achos y cracio yw’r cylchoedd tymheredd, wrth i’r bont gynhesu ac yna oeri, gan achosi iddi ehangu a chrebachu gyda threigl y tymhorau. Mae’r tywydd arbennig o boeth yr haf hwn, ynghyd â chyfuniad pwysau’r cerbydau sy’n croesi’r bont, wedi gwthio’r metel y tu hwnt i’w derfynau ac wedi achosi’r cracio.
Sut gwnaed y penderfyniad i gau’r bont i draffig?
Darganfuwyd y cracio yn gyntaf yn 2018. Ar y pryd, gwnaeth peirianwyr gyfrifiadau a phenderfynu, er bod y bont yn is-safonol, y gallai aros ar agor gyda therfyn o 3 tunnell ar gerbydau a gydag archwiliadau ychwanegol. Fodd bynnag, cytunwyd hefyd y byddai angen cau’r bont ar unwaith petai crac newydd yn cael ei ddarganfod gan y byddai hyn yn effeithio ar y capasiti o ran dal y llwyth.
Mae peirianwyr bellach yn dadansoddi effaith y crac newydd ar gydrannau cyfagos ac yn ystyried sut allai cracio pellach effeithio ar ddiogelwch hirdymor y bont. Maen nhw hefyd yn asesu opsiynau ar gyfer y dyfodol tymor canolig a hirdymor. Oherwydd oedran y bont a’i chymhlethdod, bydd arbenigwyr annibynnol hefyd yn adolygu eu cyfrifiadau. Bydd hyn yn cymryd amser, ond mae’n hanfodol sicrhau ein bod yn diogelu defnyddwyr y bont ac yn gwarchod y bont hanesyddol hon.
A yw’n ddiogel i gerddwyr?
Nid yw’r trawstiau sy’n cefnogi’r palmentydd wedi’u cracio, ac mae cerddwyr yn rhoi llwythi llawer llai crynodedig ar y bont na cherbydau, a dyna pam mae’n dal i fod yn ddiogel i bobl gerdded dros y bont. Wedi dweud hynny, os yw pobl yn aros yn llonydd ac yn ymgynnull mewn grwpiau mawr, byddan nhw’n creu’r un pwysau, o ran llwyth, â cherbydau, a dyna pam efallai y bydd yn rhaid i ni gyflwyno mesurau diogelwch i reoli symudiadau cerddwyr pan fydd digwyddiadau yn y dref.
Pam na chanfuwyd y cracio cyn hyn?
Mae archwiliadau blaenorol wedi dod o hyd i graciau eraill ar yr un piler. Nododd yr archwiliad ar 1 Hydref grac newydd, gan godi pryderon ynghylch cydnerthedd strwythurol y rhan hon o’r bont. Roedd archwiliadau blaenorol wedi tynnu sylw at y ffaith fod lludded thermol a llwyth cerbydau wedi effeithio ar y trawstiau strwythurol. Mae’n debygol fod y crac diweddar yn gysylltiedig ag ehangu a chyfangiad yr haearn bwrw dros fisoedd yr haf.
Oeddech chi’n gwybod bod hyn yn dod?
Fe ddaethon ni o hyd i graciau mewn ardaloedd tebyg yn 2018. Penderfynodd ein peirianwyr ar y pryd y gallai’r bont aros ar agor, ond gyda gwiriadau ychwanegol. Fodd bynnag, rhagwelwyd y byddai cylchoedd tymheredd yn achosi mwy o graciau yn y pen draw.
Pam na allwch chi weldio’r crac?
Rydyn ni’n ymchwilio i’r opsiynau ar gyfer atgyweirio. Mae’r strwythur yn Strwythur Rhestredig Gradd 1, a rhaid gwneud yr holl waith atgyweirio mewn ffordd sy’n cynnal cywirdeb y Rhestru. Dydy weldio’r haearn bwrw ar strwythur fel hwn ddim yn ymarferol. Mae’r crac trwy’r trawst yn llwyr, a, fel y mae nawr, bydd y straen yn symud i ran arall.
A ellir ei thrwsio?
Rydyn ni’n gobeithio bod modd ei thrwsio, ond bydd trwsio’r bont yn ddiogel yn broses gymhleth: er mwyn atgyweirio’r craciau byddai gofyn ychwanegu deunydd newydd neu dynnu’r rhannau sydd wedi cracio yn ôl at ei gilydd. Byddai’r ddau beth hyn yn newid y ffordd y mae’r grymoedd yn cael eu dosbarthu ar draws rhannau cyfagos y bont, a gallai hynny olygu bod y broblem yn symud i ardaloedd mwy allweddol. Ar gyfer rhai opsiynau atgyweirio byddai gofyn cael caniatâd gan Cadw hefyd. Cymhlethdod ychwanegol yw nad yw technegau peirianneg modern, fel weldio, yn addas ar gyfer haearn bwrw.
Am ba mor hir fydd y bont ar gau?
Dydyn ni ddim yn gallu cadarnhau amserlen ar hyn o bryd. Mae angen profion a gwaith modelu pellach i sefydlu faint o waith adfer sy’n angenrheidiol. Gan fod hwn yn strwythur Rhestredig Gradd 1, bydd angen cymeradwyaeth CADW ar unrhyw waith.
Ydy’r terfyn pwysau ar bont yr M48 yn golygu bod traffig ychwanegol ar ffyrdd lleol?
Does gennym ni ddim unrhyw dystiolaeth i awgrymu bod y cyfyngiadau ar bwysau wedi creu unrhyw draffig ychwanegol ar ffyrdd lleol.
Ydych chi’n mynd i agor y bont i gerddwyr yn unig?
Mae’r bont ar agor i gerddwyr a beicwyr ar hyn o bryd tra byddwn yn ymchwilio ymhellach. Ein bwriad yw ailagor y bont ar gyfer cerbydau pan fydd hi’n ddiogel gwneud hynny.