Mae coeden Jiwdas yn tyfu i uchder o 5-7 m. Ond gall fyw hyd at 100 mlynedd.

Mae gan y goeden arddangosfa doreithiog o flodau rhosliw-lelog clystyrog sy’n ymddangos yn y gwanwyn ar ganghennau noeth, cyn i’r dail siâp calon ymddangos. Mae hyn yn sicrhau bod y goeden yn sefyll allan yn weledol ac yn denu peillwyr fel gwenyn a phili-palod. Dilynir y blodau gan godennau hadau tywyll ym mis Gorffennaf. (Mae yna ystod o liw blodau o binc i borffor ac mae yna gyltifar gwyn hefyd.)

Mae’r enw Coeden Jiwdas yn deillio o’r myth bod Jiwdas Iscariot wedi crogi ei hun o goeden o’r rhywogaeth hon, gan achosi i’w flodau gwyn droi’n goch. Mae hyn yn debygol o fod oherwydd gwall cyfieithu.  Cyfeirir at goed Cercis, sy’n gyffredin yn y Dwyrain Canol, fel ‘arbre de Judée’, sy’n golygu coeden Jiwdea yn Ffrangeg.

Mae’n goeden codlysiau, yn nheulu’r pys.

Plannwyd y sbesimen hwn gan y teulu Whitehead, yn ôl pob tebyg yn gysylltiedig â chreu’r rhodfa newydd.

Cyflwynwyd gan Mark Catesby ym 1726 o’r Unol Daleithiau, a adroddodd yr enw Brodorol Americanaidd lleol ar gyfer y goeden fel ‘katalpa’ neu ‘kuthlpa’.

Mae’r goeden yn cael ei nodweddu gan ei dail mawr, gwyrdd llachar, siâp calon, blodau gwyn mawr siâp cloch gyda smotiau porffor a melyn ar ddiwedd yr haf, ac yna godennau hadau fain, tebyg i ffa hir iawn, brown tywyll sy’n parhau i mewn i’r gaeaf. Gall y ffa hyn fod yn niferus iawn, ond yn anffodus mae’n ymddangos bod y goeden hon yn cynhyrchu ychydig iawn o flodau a ffa.

Os yw coeden ffa Indiaidd ifanc yn cael ei thocio i’r gwaelod yn y gwanwyn, mae llawer o egin newydd yn datblygu i ffurfio llwyn yn hytrach na choeden, ac mae’r dail maen nhw’n eu cynhyrchu yn fwy fyth.  Mae dau o’r llwyni hyn ar y clawdd llwyni o flaen y tŷ, un ar y brig ac un ger gwaelod y clawdd.

Mae’r Gochwydden Gollddail Tsieineaidd yn gonwydd egnïol, sy’n tyfu’n gyflym gyda rhisgl ffibrog, oren-frown. Er mai dyma’r byrraf o’r coed coch, gall dyfu i 51m o uchder.  Yn anarferol i gonwydd, mae’r rhywogaeth hon yn gollddail ac mae’r dail yn cymryd lliw llwydfelyn cyn cwympo yn yr hydref.

Roedd darganfyddiad y Gochwydden Gollddail Tsieineaidd yn un o’r digwyddiadau mwyaf cyffrous ym myd planhigion yn ystod yr 20fed ganrif. Roedd Metasecwoia yn cael eu hadnabod fel ffosilau o’r cyfnod Mesosöig, oes y deinosoriaid, a chredir eu bod wedi diflannu 5 miliwn o flynyddoedd yn ôl, ond ym 1944 darganfuwyd llecyn fach o goed mewn pentref anghysbell yn nhalaith Szechuan, Canolbarth Tsieina a ddarganfuwyd yn ddiweddarach i fod yn rhywogaeth fyw newydd o Metasecwoia – ffosil byw.

Casglwyd hadau a’u dosbarthu i erddi botanegol yn UDA ac Ewrop i’w tyfu.  Yn y DU, daeth eginblanhigyn a eginodd yng Ngardd Fotaneg Caergrawnt yn un o’r 50 ‘Coeden Brydeinig Glodwiw’ er anrhydedd i Jiwbilî Aur y Frenhines Elizabeth yn 2002.

Mae bellach yn cael ei blannu’n eang fel coeden addurniadol mewn rhanbarthau tymherus yn hemisffer y gogledd, a hefyd yn Tsieina, er ei bod yn parhau i fod mewn perygl difrifol yn y gwyllt.

Plannwyd y sbesimen hwn yn y 1960au gan Gyngor Bwrdeistref y Fenni.

Plannwyd y goeden hon yn 2019 i gymryd lle castanwydden amrywiol gerllaw, a oedd wedi’i heintio.    Bydd ychydig flynyddoedd arall cyn i’r goeden ddechrau blodeuo a’r bractau gwyn siâp hances sy’n eu gorchuddio yn ymddangos. Mae’r hancesi, sy’n ymddangos ym mis Mai, yn ddigon mawr i chwifio yn yr awel, a’r rhain sy’n denu peillwyr. Mae’r blodau’n hongian mewn rhesi hir o dan y canghennau llorweddol. 

Darganfuwyd y goeden yn Tsieina ym 1869 gan y cenhadwr Ffrengig Pere David, ac fe’i henwir ar ei hôl ac fe’i gyflwynwyd gan yr heliwr planhigion mawr Ernest Wilson ym 1904.

Mae’r goeden unigryw hon wedi’i enwi ar ôl y Dywysoges Anna Pavlovna o Rwsia ac mae ganddo arwyddocâd hanesyddol mewn gwahanol ddiwylliannau, yn enwedig yn Siapan, lle cafodd ei blannu’n draddodiadol ar enedigaeth merch. Byddai’r goeden wedyn yn cael ei chynaeafu ar gyfer pren pan ddaeth y ferch i oed i briodi.

Mae’r goeden Bysedd y Cŵn yn un o’r coed sy’n tyfu cyflymaf yn y byd, sy’n gallu tyfu hyd at 6 m (20 troedfedd) yn ei flwyddyn gyntaf. Mae yna system wreiddiau gadarn sy’n gallu anfon sugnwyr ar hyd y gwreiddiau sawl troedfedd i ffwrdd o’r goeden wreiddiol. Bu’n rhaid cwympo’r goeden wreiddiol, gerllaw, yn 2023 oherwydd clefyd, a phlannwyd y goeden newydd hon y tu ôl iddi.  Edrychwch ar yr egin sydd wedi tyfu i fyny o’r system wreiddiau wreiddiol; mae’r dail ar yr egin hyn yn enfawr. Ni fydd blodau i’w gweld ar y goeden Bysedd y Cŵn newydd nes ei bod yn aeddfed.

Cyflwynwyd y goeden i Ewrop ym 1834 ac mae’n tarddu o Siapan a Tsieina.

Mae’r Binwydden Chile yn tyfu’n araf ond maent yn hirhoedlog iawn – hyd at 1,000 o flynyddoedd. Maent yn dechrau cynhyrchu ffrwythau tua 20 oed.  Mae conau gwrywaidd a benywaidd i’w cael ar goed ar wahân.  Coeden fenywaidd yw hon ac mewn rhai blynyddoedd, cynhyrchir conau mawr sy’n edrych yn debyg i binafal fach, sy’n cwympo i’r llawr yn yr hydref. Maent yn cynnwys hyd at 200 o hadau, sy’n fwytadwy.   Mae conau gwrywaidd yn llai ac yn hongian o’r canghennau isaf; mae’r conau benywaidd mwy yn cael eu cario ar ben y goeden

Mae’r Binwydden Chile wedi bod o gwmpas ers tua 200 miliwn o flynyddoedd, ac felly mae’n cael ei ystyried yn ffosil byw. Fe’i ceir ar lethrau mynyddoedd a llosgfynyddoedd ym mynyddoedd yr Andes yn Chile a’r goeden genedlaethol ydyw.

Mae’r rhisgl yn drwchus iawn ac yn gludiog gyda resin, sy’n ei gwneud yn gallu gwrthsefyll gwres llifau lafa llosgfynydd, ond mae’r dail sy’n llawn olew yn llosgi’n gymharol hawdd mewn tanau coedwig sydd wedi dod yn fwy cyffredin yn ddiweddar.

Mae’r dail gwyrdd tywyll yn drwchus fel lledr, ac yn siâp trionglog gyda phigyn miniog ar y pen. Awgrymwyd bod y dail wedi esblygu i atal deinosoriaid rhag pori arnynt.

Daeth yn blanhigyn ‘rhaid ei gael’ i Fictoriaid, ar ôl iddo gael ei ailgyflwyno ym 1844 a daeth eginblanhigion ar gael. Mae’r enw cyffredin yn Saesneg, sef “monkey puzzle” yn dyddio’n ôl i blanhigyn yng Nghernyw pan ddywedodd ymwelydd sy’n trin y planhigyn yn ddiofal “byddai’n drysi mwnci i ddringo hwnnw”.

Plannwyd y goeden hon ym 1984, ac fe’i rhoddwyd gan drigolion lleol.

Y Goeden Ginco yw’r trydydd ‘ffosil byw’ yn ein casgliad o goed, gyda’r Binwydden Chile a’r Gochwydden Gollddail Tsieineaidd, ac yr oedd yn bodoli ar adeg y deinosoriaid tua 200 miliwn o flynyddoedd yn ôl. Goroesodd Coed Ginco mewn gerddi teml a mynachlogydd ynysig yn Tsieina a Siapan.

Mae’r Coed Ginco bellach yn goeden stryd bwysig yn Tsieina – ac mewn mannau eraill – gan ei fod yn gwrthsefyll clefydau ac yn goddef llygredd aer a achosir gan draffig trwm. Goroesodd ffrwydrad bom atom Hiroshima yn Siapan ar ddiwedd yr Ail Ryfel Byd.

Mae’r Goeden Ginco yn cael ei ystyried yn goeden genedlaethol Tsieina ac mae ganddi ddail melyn-wyrdd siâp ffan nodedig sydd â dau neu fwy o labedau gwahanol, sy’n rhoi ei henw Lladin ‘biloba’ iddi. Yn yr hydref, mae’r dail yn troi’n lliw euraidd.  Mae coed gwrywaidd yn cael eu ffafrio gan fod ffrwyth y goeden fenywaidd yn arogli’n annymunol iawn.

Mae hadau, dail a chnau Coed Ginco wedi cael eu defnyddio mewn meddygaeth Tsieineaidd draddodiadol ers o leiaf yr 11eg ganrif. Fodd bynnag, nid oes unrhyw dystiolaeth wyddonol bod Coed Ginco yn ddefnyddiol mewn triniaeth.

Mae 3 Coed Ginco yn Linda Vista.

Ar ddiwedd y gaeaf/dechrau’r gwanwyn cyn i’w ddail ddod i’r amlwg, mae’r Goeden Haearn Persia yn cynhyrchu blodau bach, coch, heb betalau ar hyd y canghennau noeth. Mae’r goeden yn yr un teulu â’r Llwyfen Lydanddail sy’n blodeuo yn y gaeaf.  Yn yr hydref mae’r dail yn dod yn gymysgedd o aur, oren, rhuddgoch a phorffor dwfn ac yn y gaeaf mae ei risgl yn plicio mewn clytiau i ddatgelu mosaig llyfn o arlliwiau gwyrdd, hufen, llwyd a sinamon.   Fel y mae ei enw’n awgrymu, mae pren y Coed Haearn Persia yn arbennig o drwchus ac yn galed, ac mewn hen goeden mae’r coed mor drwchus fel ei fod yn suddo mewn dŵr.   Yn hanesyddol, byddai’r pren wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer offer a oedd angen ei ansawdd gwydnwch.

Plannwyd y goeden yn y 1960au gan Gyngor Bwrdeistref y Fenni.

Mae’r ddwy goeden Plynwydden Llundain ar ffin y gerddi yn rhan o’r plannu gwreiddiol, felly yn dyddio’n ôl i 1875.  Maent wedi’u cynnwys ar Gofrestr Coed Hynafol yr Ymddiriedolaeth Coetiroedd. (Mae’r ail un ar ben y banc glaswellt wrth ymyl y tŷ.)

Sylwch ar y dail mawr, sy’n troi’n lliwiau cryf o oren-felyn a chopr-frown yn yr hydref, a’r rhisgl amryliw, sydd â phatrwm cuddliw o liwiau gwyn, brown a hufen.  Mae’r blodau’n ymddangos yn gynnar yn y gwanwyn, yn hongian mewn masau siâp pêl, ac yna pennau hadau sfferig pigog.   Mae gan y Blanwydden Llundain uchder o 20–40m a boncyff hyd at 10m mewn cylchedd. Fe’i cofnodwyd gyntaf ym 1663.  Fe’i plannwyd yn helaeth yn y cyfnod Fictoraidd i wrthsefyll llygredd Llundain, gan fod yn un o’r coed mwyaf effeithlon wrth gael gwared ar lygryddion gronynnol bach mewn ardaloedd trefol.

Mae Platanus × hispanica yn goeden groes rhwng Platanus orientalis (Planwydden Ddwyreiniol), tarddiad De-ddwyrain Ewrop, a’r Platanus occidentalis (Sycamorwydden Americanaidd). Nid yw erioed wedi cael ei ddarganfod yn tyfu’n wyllt.

Cyflwynwyd y dderwen ffythwyrdd i’r DU yn yr 16^eg ganrif.  Mae’r ddwy dderwen fythwyrdd yn rhan o’r plannu gwreiddiol pan adeiladwyd Linda Vista ym 1875, ac maent ar Gofrestr Coed Hynafol yr Ymddiriedolaeth Coetiroedd. Mae un wrth y giât fynedfa o faes parcio Byefield Lane ac mae’r ail goeden ar y banc glaswellt wrth ymyl tŷ Linda Vista.   Mae’r enw Saesneg cyffredin ‘derw holm’ yn cymryd ei enw o’r gair “holm”, enw hynafol ar goed celyn. Mae dail ifanc yn bigog, fel dail celyn, tra bod gan ddail hŷn ymylon llyfn. Mae pren derwen fythwyrdd yn anhygoel o galed a chryf. Roedd y Rhufeiniaid yn defnyddio’r pren ar gyfer gwneud olwynion certi a cherbydau, yn ogystal ag ar gyfer offer amaethyddol.

Mae’r Gerddinen Wyllt neu “Chequers” yn goeden gollddail, frodorol gyda ffrwythau bwytadwy sy’n blasu’n

debyg i ddeten. Mae’r ffrwythau bach siâp afal yn galed ac yn chwerw i ddechrau, ond yn dod yn feddalach ac yn felysach ar ôl rhew.

Roedd Cerddinen Wyllt unwaith yn goed eang, ac yng Nghymru ganoloesol defnyddiwyd y ffrwythau mewn jamiau a chyffeithiau.  Nawr mae’r goeden wedi’i chyfyngu i goetiroedd a gwrychoedd hynafol.

Mae enw Saesneg cyffredin y goeden, “Service”, yn deillio o’r Lladin am gwrw ‘cervisia’. Fe’i gelwir hefyd yn “Chequers” oherwydd ei ffrwythau smotiog brown, a gafodd eu heplesu i wneud diod alcoholaidd cyn y defnyddiwyd hopys i wneud cwrw.

Gelwir llawer o dafarndai yn “Chequers”. Yn y cyfnod Rhufeinig defnyddiwyd bwrdd draffts fel y symbol ar gyfer tafarn.

Coeden Diwlip Gogledd America oedd un o’r rhywogaethau coed cyntaf i ddod dros yr Iwerydd o’r UDA i Brydain.  Fe’i casglwyd gan yr heliwr planhigion enwog John Tradescant yr Ieuengaf a’i cyflwynwyd i Ewrop ym 1688

Mae’n goeden egnïol gyda dail siâp nodedig sy’n troi’n lliw melyn menyn yn yr hydref. Gallwch eu gweld o rhwng brig gwely blodau’r ‘Glas’ a’r gwely glaswellt wrth ei ymyl, gan fod rhai canghennau’n pwyso’n eithaf isel. Gallwch hefyd weld y blodau melynwyrdd ysblennydd wedi’u marcio â bandiau oren ar y tu mewn ym mis Mehefin/Gorffennaf.  Maent yn siâp tiwlip ac yn eithaf mawr.   Mae’r goeden yn y genws magnolia, sy’n amlwg drwy ymddangosiad y blodau. 

Gall y goeden dyfu hyd at 12 metr o uchder, ac yn ei chyflwr brodorol defnyddiwyd y pren i wneud canŵod a chrudiau babanod.

Plannwyd ail Goeden Diwlip yn 2026 ger y siop goffi.

Mae gan y ceirios hardd hwn hanes diddorol.   Mae’n tarddu o Siapan lle credwyd ei fod wedi diflannu.  Cafodd ei dyfu a’i ailgyflwyno i’w wlad enedigol gan feithrinwr o Loegr o’r enw ‘Cherry’ Ingram yn y 1920au ar ôl iddo ei gymryd a’i luosogi o goeden geirios mewn gardd gyfagos yn Lloegr. Mae’r goeden Tai-haku wreiddiol y helpodd Ingram i dyfu yn dal i flodeuo yn Kyoto ac mae’r holl Tai-haku sy’n cael eu tyfu ledled y byd heddiw yn ddisgynyddion o’r un goeden honno yn Lloegr.

Mae’r Goeden Geirios Wen Fawr, Tai-haku, yn goeden sy’n lledaenu, gyda blodau lliw eira-wen enfawr ym mis Ebrill/Mai. Caiff purdeb y blodau ei amlygu wrth iddynt agor ar yr un pryd â’r dail gwyrdd copr yn datblygu, gan greu cyferbyniad trawiadol. Yn yr hydref mae’r dail yn newid i arlliwiau melyn euraidd.  Mae canopi eang y Tai-Haku yn ymestyn yn llorweddol, yn fwy nag ydyw’n fertigol, ac yn debyg i siâp coron.

Plannwyd y goeden hon gan Gyfeillion Linda Vista yn 2023.

Adeiladwyd Tŷ Linda Vista ym 1875 ar gyfer Henry Jenkins. Dechreuodd Jenkins ei fywyd gwaith fel saer yn y Fenni ond ymfudodd i Chile yn ystod cyfnod o dwf economaidd cyflym, lle gwnaeth ei ffortiwn.  Dychwelodd i’r Fenni i adeiladu Linda Vista fel cartref i’w deulu, ond yn anffodus dim ond dwy flynedd y mwynhaodd cyn ei farwolaeth sydyn ym 1877 yn 47 oed.

Parhaodd ei weddw, Mary Jenkins, i fyw yn Linda Vista tan ei marwolaeth ym 1895.  Erbyn hynny, roedd y gerddi wedi datblygu’n dirwedd drawiadol, gyda thri theras ar ochr y bryn ar lethr i lawr oddi wrth y tŷ, chwe thŷ gwydr wedi’u hadeiladu yn erbyn y wal sy’n yn cefnu ar Tudor Street, a gerddi a pherllannau cynhyrchiol helaeth.

Mae’r brif fynedfa i’r gerddi, sy’n parhau i gael ei ddefnyddio heddiw o Lôn Byefield (trwy’r maes parcio), yn dyddio o’r cyfnod cynnar hwn. Mae’r Blanwydden Llundain a’r Dderwen Fythwyrdd aeddfed wrth y fynedfa yn oroeswyr o gyfnod Jenkins ac maent wedi’u cofnodi fel coed hynafol ar Gofrestr Coed Hynafol yr Ymddiriedolaeth Coetiroedd.

Rhoddwyd Linda Vista ar werth ym 1896 ond ni ddaeth o hyd i brynwr am fwy na degawd.  Yn ystod y cyfnod hwn fe’i rhentwyd gan James Straker, arwerthwr a chynghorydd lleol.  Mae cysylltiadau’r teulu Straker â’r busnes ocsiwn lleol yn parhau hyd heddiw.

Ym 1907, prynwyd Linda Vista gan Arthur Whitehead, a oedd wedi symud i Sir Fynwy yn 24 oed i helpu i reoli gwaith dur ei deulu yn Nhredegar, ac yn ddiweddarach yng Nghasnewydd. Roedd Arthur yn byw yn Linda Vista i ddechrau gyda’i chwaer hŷn Evelyn a’i frawd iau Alan.

Disgrifiodd Evelyn Whitehead mewn llythyr at gylchgrawn “Country Life” adeiladu stepiau i lawr y banc serth islaw’r tŷ. Yn ddiweddarach, diffiniodd y stepiau hyn ffin orllewinol yr hyn a fyddai’n dod yn greigardd. Bu Arthur a’i bum brawd i gyd yn gwasanaethu’n weithredol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Cafodd Arthur a’i frawd Lionel eu hanafu’n ddifrifol ym 1915 gan derulio amser yn gwella o’u hanafiadau.

Erbyn 1921, roedd Arthur ac Alan yn byw yn Linda Vista.  Ym 1922, priododd Alan Elizabeth Rose Riall o Bray, Swydd Wicklow, ac ym 1924 priododd Arthur chwaer hŷn Elizabeth, sef Violet Maud Riall. Byddai’r briodas hon yn hanfodol i ddatblygiad y gerddi yn y dyfodol. Bu farw Arthur Whitehead ym 1927, tair blynedd yn unig ar ôl ei briodas, yn dilyn llawdriniaeth.  Roedd ond yn 48 oed. Yn ddiweddarach, bu ei frawd Alan yn byw ym Mhlas Derwen yn y Fenni, tra bod Lionel yn byw yn Nhŷ Goetre. Byddai Violet Maud, Evelyn, a’r teulu ehangach Whitehead wedi ymweld â gerddi lleol nodedig eraill a chael ysbrydoliaeth ganddynt, gan gynnwys Tŷ Llanofer, Neuadd Nevill, Triley Court, a The Hill.

Roedd Evelyn Whitehead eisoes wedi dechrau ail-lunio’r ardd cyn marwolaeth Arthur, gan greu’r lawnt laswellt hir sy’n rhedeg o’r dwyrain i’r gorllewin ar draws yr ardd addurniadol wreiddiol, a’r terasau cyntaf islaw’r tŷ. Rhwng y 1930au a’r 1950au, bu Violet Maud Whitehead a’i garddwyr yn datblygu Linda Vista i fod yn un o’r gerddi harddaf yn yr ardal.

Roedd Arthur wedi creu ffordd newydd i’r gorllewin yn gynharach, gan gysylltu’r eiddo â Tudor Street.  Plannwyd llwyni a choed bytholwyrdd islaw’r rhodfa i sgrinio ardaloedd cynhyrchiol perllannau a gwelyau llysiau. Erbyn hyn, roedd llawer o’r coed a blannwyd yn wreiddiol gan y teulu Jenkins wedi cyrraedd aeddfedrwydd, gan roi strwythur sylfaenol cryf i’r ardd.

Mae’n debygol bod Violet Maud Whitehead wedi ychwanegu’r rhododendronau ar hyd y lawnt glaswellt hir, yr ymylon bocs, gardd rosod (ar safle gardd palet lliw heddiw), a’r nerinâu sy’n darparu arddangosfa drawiadol yn gynnar yn yr hydref.

Tyfodd creigerddi a phlanhigion alpaidd mewn poblogrwydd ar ddechrau’r 20fed ganrif, ac mae’n debygol bod creigardd Linda Vista wedi’u hysbrydoli gan y tueddiadau hyn. Ysgrifennodd cefnder Violet Whitehead, Lewis Meredith, lyfr dylanwadol ar greigerddi a chreu enghraifft bwysig ger cartref ei deulu yn Iwerddon. Mae’n debyg bod yr ardd goetir suddedig wedi’i chreu yn ddiweddarach, yn y 1930au neu’r 1940au, gan fod y coed a’r llwyni’n ymddangos yn aeddfed mewn ffotograffau o’r 1960au.

Ar ôl marwolaeth Violet Whitehead ym 1957, prynwyd Tŷ a gerddi Linda Vista gan Gyngor Bwrdeistref y Fenni am £4,000, gan hefud ychwanegu tir. Y bwriad oedd agor y gerddi fel parc cyhoeddus.  Cafodd y tŷ ei drawsnewid yn fflatiau cyngor, ac roedd un ohonynt wedi’i neilltuo i’r garddwr, Bill Buttery.

Rhwng 1957 a 1964, arweiniodd cynllun mawr i wella’r dref at ddymchwel tai tenement yn Tudor Street a Byefield Lane.  Lledwyd Tudor Street, a chrëwyd y maes parcio cyfagos yn ddiweddarach.  Roedd rwbel dymchwel wedi’i wasgaru ar draws ardaloedd sydd bellach yn cynnwys coedardd lliw’r hydref i’r gorllewin o’r tŷ, yn ogystal â’r tir o amgylch y siop goffi a’r ardal chwarae heddiw.

Agorodd Gerddi Linda Vista yn swyddogol i’r cyhoedd ym 1965.  Mae ffotograffau o’r cyfnod hwn yn dangos lawntiau wedi’u cynnal a’u cadw’n wych, arddangosfeydd gwelyau blodau ffurfiol, gerddi rhosod, a choed aeddfed yn agos at y tŷ.

O’r 1970au ymlaen, collwyd nifer o goed sbesimenau aeddfed cain.  Arweiniodd gostyngiad mewn staff tiroedd a garddio yn ystod y 1980au at ostyngiad graddol mewn cynnal a chadw.  Mewn cydnabyddiaeth o’i arwyddocâd, dynodwyd y gerddi fel rhai Gradd II ar Gofrestr Parciau a Gerddi Hanesyddol Cadw yn 2007.

Yn 2008, ffurfiwyd grŵp Ffrindiau gwirfoddol i helpu i gynnal a datblygu’r gerddi.  Ers hynny mae Cyfeillion Gerddi Linda Vista wedi dod yn rhan hanfodol o ofal y safle, gan greu nodweddion newydd a helpu i warchod ei gymeriad hanesyddol.

Dechreuodd y siop goffi fel “blwch ceffylau” dros dro cyn symud i’r sied ardd wedi’i hadfer yn 2019, lle mae wedi dod yn gyrchfan boblogaidd i ymwelwyr.

Yn 2025–26, sicrhaodd Cyngor Sir Fynwy Lywodraeth Cymru cyllid Y Pethau Pwysig i adfer elfennau allweddol y gerddi hanesyddol a gwella hygyrchedd a phrofiad ymwelwyr. Dyfarnwyd cyllid hefyd i gomisiynu Cynllun Rheoli Cadwraeth i lywio penderfyniadau yn y dyfodol a sicrhau gofal hirdymor Gerddi Linda Vista.