Gwerthuso Effeithiau Posib Cynigion Cyllideb 2022/23 
Cyflwyniad
Mae’r setliad cyllideb cychwynnol gan Lywodraeth Cymru ar gyfer 2022/23 yn dangos y dylai Cyngor Sir Fynwy dderbyn cynnydd yn ei gyllid craidd o 11.2%, sydd dipyn yn uwch na chwyddiant. Mae’r setliad terfynol ym mis Mawrth 2022. Mae hyn yn mynd ychydig o’r ffordd er mwyn cynnig hyblygrwydd ychwanegol i ymateb i’r pwysau ar gyllid y Cyngor a'r dewisiadau y mae’n gwneud wrth osod y gyllideb ar gyfer y flwyddyn nesaf.

Fodd bynnag, mae’r awdurdod yn parhau i dderbyn y cyllid isaf y pen o’r boblogaeth o blith pob un awdurdod lleol yng Nghymru. Yn 2022/23, ein setliad cyllid drafft yw £1180 y pen o’r boblogaeth. Mae hyn yn golygu bod cyfran uwch o’r incwm sydd ei angen er mwyn darparu gwasanaethau angen dod o’r dreth gyngor a'r ffioedd am wasanaethau. Mae’r Cyngor wedi gweithio’n galed er mwyn sicrhau bod yr arian yma yn cael ei wario lle bo’r angen.   

Mae’r Cyngor yn parhau i wneud arbedion gan ddod o hyd i’r arian ychwanegol er mwyn cwrdd â’r gofynion a’r pwysau ar wasanaethau, er enghraifft, diwallu anghenion y plant sydd yn derbyn gofal. Yn y flwyddyn arian gyfredol, 2021/22, roedd y Cyngor wedi ymgorffori pwysau gwasanaeth o ryw  £10.3m yn ogystal â chynnig arbedion o £4.73m yn ei gyllideb. Wedi sawl blwyddyn yn sicrhau arbedion sylweddol yn y gyllideb, mae sicrhau mwy o arbedion yn dod yn fwy ac yn fwy heriol.  

Mae cynllunio ariannol yn y tymor canolig wedi bod yn anodd iawn yn ystod y blynyddoedd diwethaf yn sgil effaith y pandemig Coronafeirws ar gyllid y Cyngor, gyda’r ansicrwydd yn parhau. Roedd Llywodraeth Cymru wedi darparu lefel sylweddol o gyllid drwy gronfa galedi COVID-19 er mwyn cwrdd â’r costau ychwanegol a’r colledion mewn incwm yn sgil y pandemig. Rydym yn parhau i weithio er mwyn deall yr amgylchiadau a’r heriau ariannol sydd yn deillio o’r pandemig gan gynnwys effaith barhaus y pandemig a’r galw cynyddol ar wasanaethau, ynghyd â’r ffaith bod y gronfa galedi yn dod i ben ar ddiwedd 2021/22.

Mae’r awdurdod wedi ceisio cynnal y gwasanaethau er y pwysau ar y gyllideb. Rydym yn gwybod pa mor bwysig yw nifer o’r pethau yr ydym yn gwneud i bobl sydd yn byw yn eu cymunedau ac rydym wedi gweithio’n galed i gynnal y pethau sydd yn bwysig drwy leihau faint sydd yn cael ei wario ar bethau fel adeiladau a chostau ynni.  

Pan fydd yn rhaid i gynyddu ffioedd a’r Dreth Gyngor, rydym yn cydnabod fod hyn yn medru cael effaith adweithiol ar y sawl na sydd yn medru fforddio hyn. Nid yw hyn yn golygu’r di-waith yn unig; mae llawer yn profi tlodi tra’n gweithio tra bod eraill wedi eu heffeithio gan anabledd neu nodweddion gwarchodedig eraill sydd yn effeithio ar eu cyfleoedd. At hyn, mae yna dystiolaeth yn ystod y pandemig fod y Coronafeirws a’r cyfnod clo wedi cael effaith negatif anghymesur ar lesiant rhai grwpiau o fewn ein cymunedau.   

Pan fyddwn ni’n cyflwyno newidiadau i’n polisïau neu’n cynyddu ffioedd, byddwn yn gwerthuso effaith hyn ar grwpiau gwahanol. Os yw cynnig yn medru newid gwasanaeth, neu’r ffordd y caiff ei ddarparu yn 2022/23 mae Asesiad Effaith Integredig wedi ei gwblhau. Mae hyn yn asesu'r effaith bosib ar yr amcanion llesiant cenedlaethol a’r ffyrdd o weithio yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a hefyd y bobl a’r grwpiau sydd yn meddu ar nodweddion gwarchodedig fel sydd wedi ei ddiffinio fel rhan o’n dyletswydd o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010. Mae ein hymroddiad at gyfiawnder cymdeithasol hefyd yn golygu ein bod yn ystyried yr effaith bosib ar y rhai mewn tlodi ac yn asesu’r effaith ar y rhai sydd yn profi anfantais sosio-economiaddd, yn unol gyda’r ddyletswydd sosio-economaidd newydd yng Nghymru.  

Mae’r ddogfen hon yn crynhoi'r prif negeseuon o’r asesiadau yma. Mae’r tabl isod yn dangos crynodeb o rai o’r prif effeithiau tra bod trosolwg o’r negeseuon o’r rhain wedi ei gynnwys yn atodiad  1. Nid yw’r crynodeb yn amlygu pob un mater ond yn datgelu rhai o effeithiau allweddol cynigion y gyllideb ac yn cynnig sgôp i ni barhau i ddysgu a gwella wrth i’r cynigion gael eu datblygu.   

Mae’r ddogfen hon hefyd yn ystyried dadansoddiad o effaith ariannol  cronnol cynigion y gyllideb ar aelwydydd sydd ar lefelau incwm gwahanol a grwpiau sydd â nodweddion gwarchodedig fel sydd wedi ei ddiffinio gan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Dyma werthusiad cynnar, sydd yn berthnasol i’r cynigion yma cyn y cyfnod ymgynghori a chyn bod unrhyw benderfyniad y cael ei wneud. Mae craffu agored a heriol yn hanfodol wrth i ni barhau i lywio’r cynigion yna. Bydd y dadansoddi yma yn parhau i esblygu ac yn cael ei ddiweddaru drwy gyfrwng ymgynghoriad cyhoeddus yn Ionawr a Chwefror 2022 a byddwn yn adeiladu ar hyn yn dilyn yr ymgynghoriad a’r craffu gan y cyhoedd.   

Trosolwg o Gynigion y Gyllideb a’u Heffeithiau 

	Oedran	Anabledd	Ailbennu Rhywedd	Priodas neu Bartneriaeth Sifil	Beichiogrwydd a Mamolaeth 	Hil 	Crefydd neu Gred	Rhyw	Cyfeiriadedd Rhywiol 	Iaith Gymraeg 	Sosio-Economaidd	Diogelu	Datblygu Cynaliadwy 	Amcanion Llesiant Cenedlaethol 	
Cynyddu ffioedd Gofal Cymdeithasol ac Iechyd (SCH6)															
Cynyddu ffioedd Mentergarwch (ENT10)															
Mwy o gyllid ar gyfer Anghenion Dysgu Ychwanegol  (CYP2, pwysau)															
Mwy o gyllid ar gyfer Gofal Cymdeithasol i Blant (SCH1, pwysau)															
Mwy o gyllid ar gyfer Gofal Cymdeithasol i Oedolion (SCH2, pwysau)															
 Mwy o gyllid ar gyfer Diogelu’r Cyhoedd (SCH5, pwysau)															
Cynyddu’r Dreth Gyngor 															

Allwedd

Coch - effaith negatif ar y categori ac mae modd ei oresgyn gyda mesurau lliniaru
Oren – ychydig o effaith negatif sydd yn llai o risg neu mae modd ei reoli gyda mesurau lliniaru
Gwyrdd – effaith yn bositif ar y cyfan  
Gwyn – nid oes effaith sylweddol wedi ei nodi ar hyn o bryd   

3

Amcanion a nod strategol ein Cynllun Corfforaethol  

Mae ein diben wedi ei nodi yn y Cynllun Corfforaethol ynghyd â’n pum nod fel mudiad, sydd yn ymgorffori amcanion lles y Cyngor. Mae gosod ein hamcanion a’r camau gweithredu sydd eu hangen  er mwyn eu cyflawni yn ein caniatáu ni adnabod y dyfodol a ddymunwn.   

Yr amcanion sydd yn ein Cynllun Corfforaethol yw :
•	Rhoi’r dechrau gorau posib mewn bywyd i bobl   
•	Caniatáu sir ffyniannus ac sydd wedi ei chysylltu’n dda   
•	Manteisio i’r eithaf ar botensial yr amgylchedd naturiol ac  sydd wedi ei adeiladu  
•	Llesiant gydol bywyd 
•	Cyngor sy’n ffocysu ar y dyfodol 

Mae’r hanes cryf sydd gan y Cyngor o ddarparu gwasanaethau o fewn cyllideb gytbwys wedi ein caniatáu ni sicrhau bod ein rhengflaen yn parhau i weithredu. Rydym yn glir y dylai arian ddilyn ein dibenion craidd a chyflawni’r amcanion llesiant.   

Drwy gydol y pandemig Coronafeirws, mae’r Cabinet wedi sefydlu cyfres o strategaethau dros dro er mwyn cynnig eglurder ac atebolrwydd yn ystod amgylchiadau newidiol a heriol  y pandemig. Cytunwyd ar y fersiwn ddiweddaraf yn Rhagfyr 2021, sef Looking Ahead, Delivering Now – Our Strategy to Summer 20221. Mae hyn yn amlinellu cyfres o gamau gweithredu y mae’r Cyngor yn ffocysu ar eu gweithredu. At hyn, mae’r Cyngor yn datblygu ei ffordd o feddwl a’i syniadau er mynd delio gyda heriau cymhleth a hirdymor, gan sicrhau bod camau gweithredu cyfredol y Cyngor yn sicrhau nad ydym yn gwneud dim byd sydd yn gwrthdaro gyda’r ffordd yr ydym yn dechrau ystyried mynd i’r afael gyda’r heriau hirdymor.   

Rydym yn parhau i ddatblygu ein Cynllun Ariannol Term Canolig er mwyn cefnogi ni gymaint ag sydd yn bosib i ddarparu’r amcanion a chefnogi ein cynllunio hirdymor. Tra bod y cynllunio ariannol tymor canolig wedi ei effeithio’n sylweddol gan y pandemig,  rydym yn parhau i sicrhau bod ein ffocws nid yn unig ar yr ymateb tymor byr ond hefyd adferiad tymor canolig a chynaliadwyedd tymor hir. Rydym yn cydnabod fod hyn yn heriol a bod yna ansicrwydd - fodd bynnag, bydd hyn yn caniatáu ni i ffocysu ein hadnoddau, na sy’n ddiddiwedd, ar y meysydd sydd yn  bwysicaf i bobl ac yn caniatáu ni adeiladu gwasanaeth cynaliadwy i drigolion a busnesau cyfredol a chenedlaethau’r dyfodol.

Mae cynigon y gyllideb yn gyfuniad eang o addasiadau bychain sydd wedi eu dylunio er mwyn gwella effeithlonrwydd a chynigion hirdymor sydd yn fwy o faint.  Mae’r cynigion yma yn cynnwys nifer fach o arbedion  a chynnydd mewn ffioedd ynghyd â’r pwysau sydd angen i wasanaethau ymdopi â hwy. Mae ein strategaeth yn rhoi’r fframwaith i ni ffocysu ar yr heriau ond ni allwn golli golwg o’r angen i sicrhau ein bod yn gwario pob un bunt yn gall, na’r realiti sydd yn rhan o’r effaith gronnol y mae nifer o newidiadau bychain yn medru ei gael ar rai pobl yn ein cymunedau a’r angen i sicrhau bod yna fodd i ni liniaru hyn ar gyfer y sawl sydd yn fwyaf bregus.  

Y Cyd-destun Cyfreithiol 
Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 yn amddiffyn pobl rhag gwahaniaethu yn y gweithle a’r gymdeithas ehangach. Mae’n cynnig fframwaith cyfreithiol i ddiogelu hawliau unigolion a’n sicrhau cyfleoedd cyfartal i bawb. 

O dan y Ddeddf, mae'n ofynnol i'r Cyngor, fel corff cyhoeddus yng Nghymru, fodloni dyletswyddau cyffredinol a phenodol.  Y dyletswyddau cyffredinol yw bod yn rhaid i'r Cyngor, wrth arfer ei swyddogaethau, roi sylw dyledus i’r canlynol:  
•	diddymu gwahaniaethu, aflonyddu ac erledigaeth anghyfreithiol ac ymddygiad arall sydd wedi ei wahardd gan y Ddeddf;
•	hyrwyddo cyfle cyfartal rhwng pobl sy’n rhannu nodwedd warchodedig berthnasol a’r rhai nad ydynt;
•	meithrin perthynas dda rhwng pobl sy'n rhannu nodwedd warchodedig a'r rhai nad ydynt.

Mae'r Ddeddf yn egluro bod rhoi sylw dyladwy i hyrwyddo cydraddoldeb yn cynnwys y canlynol:

•	cael gwared ar neu leihau anfanteision mae pobl yn profi oherwydd eu nodweddion gwarchodedig.
•	cymryd camau i fodloni anghenion pobl o grwpiau gwarchodedig ble mae’r rhain yn wahanol i anghenion pobl eraill.
•	annog pobl gyda nodweddion gwarchodedig i gymryd rhan mewn bywyd cyhoeddus neu mewn gweithgareddau eraill ble mae eu cyfranogiad yn anghymesur o isel

Y nodweddion gwarchodedig yw: Oedran; Rhyw; Ailbennu rhywedd; Beichiogrwydd  a mamolaeth; Cyfeiriadedd rhywiol; Hil; Crefydd neu gred; Priodas  a phartneriaeth sifil.
Mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yn creu fframwaith cyfreithiol ar gyfer helpu cyrff cyhoeddus yng Nghymru i wneud penderfyniadau gwell drwy sicrhau eu bod yn ystyried y tymor hir, yn helpu atal problemau rhag digwydd neu waethygu, defnyddio dull gweithredu integredig, defnyddio dull gweithredu cydweithredol ac yn ystyried a chynnwys pobl o bob oed ac amrywiaeth. Mae hyn yn cefnogi ymrwymiadau sydd eisoes yn bodoli fel yr iaith Gymraeg, cydraddoldeb a Chonfensiwn y CU ar Hawliau’r Plentyn.

Gyda’i gilydd, mae saith amcan lles a’r pum ffordd o weithio a ddarperir gan y Ddeddf wedi eu dylunio i ddarparu gwasanaeth cyhoeddus sydd yn diwallu anghenion y presennol heb gyfaddawdu gallu cenedlaethau’r dyfodol i ddiwallu eu hanghenion eu hunain.  

Effaith socio-economaidd y gyllideb 

Daeth y ddyletswydd sosio-economaidd i rym yng Nghymru ar 31ain Mawrth 2021 gan roi dyletswydd ar gynghorau i ystyried yr angen i leihau’r anghydraddoldebau sydd yn deillio o anfanteision sosio-economaidd. Mae’r dull sydd wedi ei fabwysiadu yn yr asesiad hwn wedi ei ddatblygu yn unol gyda’r ddyletswydd, i werthuso effeithiau posib cynigion cyllideb 2022-23 ar y rhai hynny sydd yn profi anfanteision sosio-economaidd ac yn ystyried sut y mae hyn yn medru helpu lleihau anghydraddoldebau. Rydym yn cydnabod bod angen datblygu’r dull yma wrth i ni atgyfnerthu’r ddyletswydd hon fel rhan o’n prosesau a’n practis yn y dyfodol.   

Mae bron i unrhyw newid i wasanaethau’r Cyngor yn meddu ar rai effeithiau sosio-economaidd. Mae hyn yn sgil natur ein cyfrifoldebau a’r modd y mae rhai grwpiau, cymunedau a phobl fregus yn ddibynnol ar wasanaethau cyhoeddus.    Ein nod yw deall yr effaith go iawn fel bod modd i ni ddod o hyd i fesurau lliniaru priodol lle bo’n bosib a lleihau’r effaith ar y sawl sydd â’r anghenion mwyaf.   

Rydym yn darparu ac yn helpu ariannu ystod eang o wasanaethau mewn cymunedau er mwyn sicrhau ein bod yn cefnogi cymunedau. Mae’r rhain yn cynnwys:
•	Cynllun Lleihau’r Dreth Gyngor 
•	Gostyngiad yn y Dreth Gyngor ar gyfer Person Sengl 
•	Trothwy a phrofion modd ar gyfer rhai ffioedd statudol, er enghraifft, gofal cymdeithasol
•	Cymorth ariannol ar gyfer Cyngor Ar Bopeth Sir Fynwy
•	 Rhwydweithiau lles cymunedol er mwyn helpu pobl i gynnal eu hannibyniaeth ac atal pobl rhag dod yn ddibynnol ar iechyd statudol a gofal cymdeithasol  
•	Cefnogaeth i wirfoddolwyr fel y rhaglen, A County That Serves a’r rhaglen Be.Community, 
•	Hybiau Cymunedol sydd yn cynnig cyngor ac yn cynnig cyfleoedd dysgu cymunedol gan gynnwys rhaglen sgiliau yn y gwaith sydd yn ceisio uwchsgilio y rhai sydd mewn swyddi sydd yn talu cyflogau is er mwyn gwella’r cyfle sydd ganddynt i ddatblygu eu gyrfaoedd.

Dulliau / Methodoleg
Mae’r papur hwn wedi ei baratoi ar y cyd gyda'r cynigion cyllideb unigol ar gyfer  2022-23, sydd yn meddu ar asesiadau effaith unigol, er mwyn helpu asesu effaith bosib y gyllideb ar y bobl wahanol yn ein cymunedau.   
Fel rhan o’r asesiad effaith, rydym wedi ceisio cadarnhau effaith ariannol cyfannol y gyllideb. Mae hefyd yn dwyn ynghyd rhai o’r materion sylweddol a nodwyd yn yr Asesiadau Effaith Integredig a gwblhawyd ar gyfer pob un o’r cynigion er mwyn deall a fydd unrhyw grŵp yn profi effaith adweithiol yn sgil effaith gronnol y cynigion unigol.
Pan yn ystyried unrhyw newidiadau ar ben eu hunain, efallai nad ydynt yn ymddangos yn sylweddol ond mae effaith gronnol nifer o newidiadau yn medru gosod pwysau cynyddol ar rai grwpiau yn y gymuned.  
Mae Sir Fynwy wedi mabwysiadu diffiniad Sefydliad  Joseph Rowntree o dlodi, sef ‘When a person’s resources (mainly their material resources) are not sufficient to meet their minimum needs (including social participation).’ At hyn, rydym yn defnyddio un o’r ffyrdd ystadegol o asesu tlodi yn y DU; sef y gyfran o aelwydydd lle y mae’r incwm yn is na 60% o’r incwm  canolrifol.
Mae’r asesiad yn adnabod meysydd lle y mae yna beryg bod newidiadau sydd yn deillio o gynigion cyllideb unigol ynn medru cael effaith fwy sylweddol ar rai grwpiau penodol pan maent yn cael eu hystyried ar y cyd gyda chynigion eraill.  
Mae hyn yn caniatáu’r awdurdod i adnabod lle y mae angen i ni liniaru yn erbyn effeithiau negatif o bosib ar grwpiau penodol o bobl. Mae mesurau lliniaru yn medru cynnwys ail-lywio’r gwasanaethau yn fwy effeithiol a lleihau eu heffeithiau anghymesur ar grwpiau sydd â nodweddion gwarchodedig fel sydd yn cael eu diffinio gan Ddeddf Cydraddoldeb  2010.
Mae hon yn broses ddeinamig a bydd yr asesiad yn parhau i gael ei adolygu wrth i gynigion unigol yn y gyllideb ddatblygu a bydd mesurau lliniaru pellach angen eu hystyried.  
  Mae’r asesiad yn yr atodiad yn darparu trosolwg syml, lle y mae cynigion wedi eu disgrifio fel rhai   
  sydd yn cael effaith bositif neu negatif ar y sawl sydd  â nodweddion gwarchodedig, y ddyletswydd 
   sosio-economaidd, diogelu a’r ffyrdd o weithio a’r amcanion llesiant cenedlaethol.  

Yr Effaith a’r Mesurau Lliniaru
Anabledd
Y diffiniad o anabledd yw pan fydd person â nam corfforol neu feddyliol sydd yn cael effaith adweithiol hirdymor ar allu’r person i ymgymryd â gweithgareddau o ddydd i ddydd.   
Rydym yn bwriadu cynyddu ffioedd ar gyfer gwasanaethau gofal cymdeithasol, a hynny ar gyfer gwasanaethau preswyl ac amhreswyl. Mae yna uchafswm ar y ffioedd wythnosol y mae modd i ni godi ar gyfer gwasanaethau amhreswyl h.y. gofal yn y cartref. Mae’r ffioedd yma yn ddibynnol ar brawf modd ac mae’r uchafswm ar y ffioedd yn cyfyngu effaith hyn ar y sawl sydd ar yr incwm isaf.  
Mae yna gynnydd yn y ffioedd hefyd ar gyfer prydau cymunedol a fydd yn effeithio ar bobl ag anableddau sydd yn eu derbyn.   
Oedran
Pobl Hŷn – Wrth i bobl fynd yn hŷn, maent yn fwy tebygol o ddefnyddio rhai o wasanaethau’r Cyngor gan eu bod yn fwy tebygol o ddatblygu anabledd, ac felly’n fwy bregus na gweddill y boblogaeth os oes yna newidiadau i’r gwasanaethau hynny. Bydd yr effaith yma yn waeth ar y sawl sydd ar incwm isel. Isod, ceir crynodeb o’r prif gynigion sydd yn medru effeithio ar rai pobl hŷn.
Mae yna gynnig i gynyddu ffioedd ar gyfer gofal cartref  o £14.64 i £15.10 yr awr. Mae yna uchafswm wedi gosod ar y rhain, sef £100 yr wythnos yng Nghymru. Fodd bynnag, gan fod y gwasanaethau yma yn ddibynnol ar brawf modd, dim ond y rhai sydd yn cael eu hasesu fel rhai sydd yn medru talu fydd yn talu am y gwasanaeth.  
Mae yna gynnig i gynyddu ffioedd ar gyfer gofal preswyl. I drigolion mewn canolfannau gofal sydd yn berchen i’r Cyngor, ac yn medru talu’r ffioedd llawn, bydd ffioedd yn cynyddu yn unol gyda’r lefelau ffioedd teg. Bydd hyn yn effeithio’n anghymesur ar bobl fwy hŷn ond mae’r rhain yn ddibynnol ar brawf modd - dim ond y rhai sydd yn cael eu hasesu fel rhai sydd yn medru talu fydd yn talu am y gwasanaeth.
Mae yna gynnydd mewn ffioedd ar gyfer prydau cymunedol o £4.50 i £4.64 am bob pryd bwyd a fydd yn effeithio ar bobl hŷn sydd yn derbyn y gwasanaeth yma.   
Plant a Phobl fanc – Mae tua 14% o blant yn Sir Fynwy yn byw mewn tlodi ac mae’r ffigwr yma yn cynyddu i  29% yn y wardiau tlotaf2. Mae’r pwysau economaidd a chymdeithasol parhaus ar deuluoedd yn debygol o roi pwysau cynyddol ar rai teuluoedd.  
Bydd cynigion i reoli pwysau’r gyllideb o fewn Gwasanaethau Cymdeithasol  yn helpu sicrhau bod y gwasanaeth yn cael ei ariannu yn ddigonol er mwyn cefnogi anghenion plant sydd yn derbyn gofal.  
Mae’r cynnig, sydd yn rhan o’r ymgynghoriad, yn cynnwys dirprwyo’r cyllid i’r ysgol a’n meddu ar y nod o gynnig mwy o hyblygrwydd i ysgolion i gefnogi ac ariannu disgyblion sydd ag anghenion dysgu ychwanegol.  

Nodweddion gwarchodedig eraill
Mae yna gyfeiriad cyfyngedig iawn i rai o’r nodweddion gwarchodedig o fewn yr asesiadau unigol sydd wedi eu datblygu ar y cyd gyda’r cynigion ar gyfer y gyllideb, yn benodol:
Mae priodas neu bartneriaeth sifil a beichiogrwydd a mamolaeth yn eu hanfod yn rheoliadau yn y gweithle. Mae yna gyfeiriadau cyfyngedig hefyd at ryw (rhywedd), hil, ailbennu rhywedd, cyfeiriadedd rhywiol, crefydd a chred hefyd ac mae yna ddau reswm o bosib am hyn:
•	gan nad yw’r grwpiau yma wedi eu heffeithio gan y cynigion, neu  
•	gan fod yna fylchau yn ein gwybodaeth gan fod pobl yn credu fod y nodweddion yma yn rhai personol a sensitif, ac felly yn amharod i ymateb.   
Rydym yn croesawu unrhyw farn ar effaith ein cynigion ar y nodweddion gwarchodedig yma fel rhan o’n hymgynghoriad ar y gyllideb a byddwn yn parhau i edrych ar y wybodaeth genedlaethol a’r astudiaethau perthnasol er mwyn gwella ein gwybodaeth a’n dealltwriaeth o sut y mae newidiadau yn medru effeithio’n adweithiol ar y grwpiau yma.   
Effaith sosio-economaidd
Bydd unrhyw gynnydd mewn ffioedd ar gyfer gwasanaethau yn cael mwy o effaith ar aelwydydd sydd ar yr incwm isaf. Mae 9,533 o aelwydydd yn Sir Fynwy sydd yn byw ar lai na 60% o incwm canolrifol Prydain Fawr3  ac mae 10% o bobl yn byw mewn aelwydydd mewn amddifadedd materol4.
Mae’r cynnydd arfaethedig yn y dreth gyngor o 3.95% yn mynd i arwain at gost ychwanegol misol o  
£4.72 ar eiddo Band D.5 Bydd hyn yn effeithio ar bob un grŵp, a thra bod y modelu yma yn seiliedig ar eiddo Band D, bydd y rhai hynny sydd ag incwm uchel yn tueddu i fyw mewn eiddo mwy ac felly’n talu cyfradd uwch o’r dreth gyngor. Fodd bynnag, rydym yn cydnabod fod rhai yn meddu ar eiddo mawr ond incwm isel. Mae hyn yn aml yn medru bod yn wir am bobl hŷn. Mae yna fesurau lliniaru fel y Cynllun Gostwng y Dreth Gyngor ar gael.  
Bydd yr holl drigolion yn cael eu heffeithio gan chwyddiant a fydd yn arwain at brisiau uwch, ac mae’r gyfradd chwyddiant yn 5.1% ar hyn o bryd, yr uchaf ers 2011.6 I deuluoedd sydd ar incwm isel, gall y chwyddiant arwain at bwysau ariannol sylweddol a chynyddu’r angen am gymorth. Mae yna gynnydd sylweddol wedi bod hefyd mewn costau fel biliau ynni. Bydd y ffordd y byd y costau cynyddol yma yn cael eu lliniaru gan gynnydd mewn cyflogau yn amrywio o aelwyd i aelwyd ac nid yw hyn wedi ei gynnwys o fewn yr asesiad yma. Mae cyfraddau chwyddiant blynyddol ar hyn o bryd yn cael eu dylanwadu gan ystod o ffactorau, gan gynnwys effaith y Coronafeirws a’r pandemig ar gadwyni cyflenwi byd eang.  
Yn ogystal â phrisiau cynyddol, mae llawer o aelwydydd ar incwm isel wedi elwa o’r cynnydd dros dro o £20 yn y Credyd Cynhwysol. Daeth hyn i ben ar 6ed Hydref  2021,  a gan fod biliau hefyd wedi cynyddu ers hynny, bydd hyn yn cael effaith sylweddol ar y sawl sydd yn hawlio’r budd-dal. Bydd  aelwydydd sydd yn meddu ar forgeisi cyfradd amrywiol hefyd wedi eu effeithio gan Fanc Lloegr yn cynyddu’r gyfradd sylfaenol yn Nhachwedd 2021 a fydd hefyd yn cynyddu costau benthyg. Bydd aelwydydd sydd  â benthyciadau heb eu diogelu a dyled ar gardiau credyd hefyd wedi eu heffeithio’n adweithiol gan y newid hwn. Bydd yna fanteision i’r sawl sydd yn medru arbed arian a fydd yn cynnwys y sawl mewn oedran pensiwn ac yn tueddu i fod yn gyfran uwch o arbedwyr.
Fel rhan o waith cynllunio parhaus y Cyngor, bydd angen rhoi ystyriaeth i effaith economaidd y pandemig ar fusnesau, swyddi a lefelau cyflog yn Sir Fynwy.   

Rydym yn cynnal dadansoddiad er mwyn gwella ein dealltwriaeth o’r  gwahaniaethau incwm perthnasol yn y sir ac yn datblygu ymatebion polisi er mwyn deall sut  i liniaru effaith tlodi ac anghydraddoldeb fel rhan o Gynllun Cyfiawnder Cymdeithasol y Cyngor.   
Lliniaru
Mae’r ffioedd ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol yn gysylltiedig gyda gallu pobl i dalu a bydd angen cynnal asesiad prawf modd  o’u gallu ariannol i dalu ffi resymol ar gyfer y gwasanaethau yma.
Mae’r cynllun Gostwng y Dreth Gyngor yn cynnig ychydig o gymorth - mae’r dreth gyngor yn seiliedig ar brawf modd ac mae’r rhai sydd yn derbyn credyd cynhwysol, credydau’r pensiwn, lwfans ceiswyr gwaith, a budd-daliadau eraill yn medru gwneud cais am ostyngiad.  Mae aelwydydd person sengl hefyd yn gymwys i dderbyn gostyngiad o 25% oddi ar y dreth gyngor.
Bydd yna ystod o fesurau liniaru ychwanegol na sydd wedi eu modelu’n llawn yma  a bydd manylion pellach wedi eu cynnwys yn yr Asesiadau Effaith Integredig sydd wedi eu cwblhau ar y cynigion.   
Yr Effaith Ariannol Gronnol
Mae’r effaith isod wedi ei fodelu ar rai o’r cynnydd arfaethedig mewn ffioedd.   
Byddai aelwyd ag incwm o of £16,000 y flwyddyn yn nodi bod eu ffioedd yn cynyddu £56.66 y flwyddyn neu £1.09 yr wythnos, os ydynt yn talu treth gyngor  Band D (elfen y Cyngor yn unig) heb unrhyw ostyngiadau. Mae hyn yn cyfateb i 0.35% o’u hincwm. Os yw aelwyd ar incwm isel, efallai y byddant yn gymwys i elwa o’r Cynllun Gostyngiad yn y Dreth Gyngor a fydd yn lleihau eu biliau Treth Gyngor.7 Mae’n annhebygol bod rhywun yn y sefyllfa hon yn talu am ofal cymdeithasol.  
Byddai aelwyd ag incwm o £29,000 y flwyddyn sydd yn talu’r cynnydd ym Mand D o’r Dreth Gyngor, os ydynt yn talu ffioedd gofal yn y cartref a phrydau cymunedol yn ddyddiol, yn talu swm ychwanegol o £227.22 y flwyddyn neu £4.37 yr wythnos. Mae hyn yn cyfateb i 0.78% o’u hincwm.
Byddai aelwyd ag incwm o £40,000 y flwyddyn yn talu’r un cynnydd, gan gymryd eu bod yn byw mewn eiddo Band D. Byddai hyn yn cyfateb i 0.57% o’u hincwm. Byddai aelwyd ag incwm o £56,000 yn profi cynnydd sydd yn cyfateb i 0.41% o’u hincwm, a hynny’n seiliedig ar yr un tybiaethau. Fodd bynnag, wrth i incwm gynyddu, byddai disgwyl bod  llawer o aelwydydd yn byw mewn tai drud ac yn talu cyfraddau uwch o dreth gyngor.   

Atodiad 1

Dogfen Asesiad Effaith Integredig
(Yn cynnwys Dyletswyddau Cydraddoldeb, Cenedlaethau’r Dyfodol, yr 
Iaith Gymraeg a  Sosio-Economaidd)

Enw’r Swyddog: Richard Jones

Rhif ffôn: 01633 740733
E-bost: richardjones@monmouthshire.gov.uk	Rhowch ddisgrifiad cryno o amcanion y cynnig: Yn sicrhau cyllideb gytbwys tra’n parhau i wneud cynnydd yn erbyn amcanion hirdymor y Cyngor.   	
Enw’r Maes Gwasanaeth: Chief Executive’s	Dyddiad: 4 Ionawr 2022	

1.	A yw eich cynigion yn mynd i effeithio ar unrhyw bobl neu grwpiau o bobl sydd yn meddu ar  nodweddion gwarchodedig?  
Isod, esboniwch yr effaith, y dystiolaeth yr ydych wedi defnyddio ac unrhyw gamau yr ydych yn eu cymryd.    
Nodweddion Gwarchodedig  	Disgrifiwch unrhyw effeithiau positif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Disgrifiwch unrhyw effeithiau negatif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Oedran	Mae Awdurdodau Lleol yn darparu nifer o wasanaethau cyffredinol fel priffyrdd a chasglu gwastraff sydd yn cynnig nifer o fuddion i grwpiau oedran gwahanol. Fodd bynnag, mae nifer o’n gwasanaethau yn cael eu darparu i nifer anghymesur uwch o bobl ifanc a phobl hŷn.	Bydd yna gynnydd mewn ffioedd o 3.1% mewn gofal cymdeithasol i’r sawl sydd yn breswylwyr a'r rhai na sy’n breswylwyr.  Mae yna gynnydd o 3.1% mewn ffioedd ar gyfer prydau cymunedol. Bydd hyn yn cael effaith anghymesur ar bobl hŷn.	Yn sicrhau cydymffurfiaeth gyda gosod ffioedd o ran y  Ddeddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant a bod defnyddwyr yn derbyn prawf modd er mwyn pennu a ydynt yn medru talu ai peidio.  

Galw cynyddol, natur fregus y sector gofal cymdeithasol ac argaeledd staff gofal – maent yn parhau yn risg allweddol i ofal cymdeithasol i oedolion ac mae’r gyllideb yn ceisio cefnogi hyn – er bod rhai o’r materion y tu hwnt i reolaeth uniongyrchol y Cyngor i fynd i’r afael â  hwy.

Nodweddion Gwarchodedig  	Disgrifiwch unrhyw effeithiau positif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Disgrifiwch unrhyw effeithiau negatif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
	Newid arferion mewn gwasanaethau cymdeithasol i oedolion sydd yn canoli ar y person gyda ffocws ar leihau dibyniaeth ac ymrymuso unigolion a theuluoedd i sicrhau eu canlyniadau eu hunain, sydd yn ganlyniad positif.   

Mae defnyddio gwasanaethau ymyrraeth gynnar ac ataliol ar gyfer plant sydd yn derbyn gofal yn medru lleihau’r tebygolrwydd o’r trefniadau gosod yn chwalu ac felly’n arwain at ganlyniadau hirdymor gwell a mwy sefydlog.  

Bydd ymyrraeth gynnar a chymorth i ddisgyblion ag Anghenion Dysgu Ychwanegol    yn caniatáu disgyblion i gyflawni eu potensial llawn.		

Darparu help ac ataliaeth yn fwy cynnar (e.e. cymorth i deuluoedd); yn darparu gwasanaethau sydd yn ceisio atal plant rhag mynd i ofal (e.e. Sicrhau newid Gyda’n Gilydd) ac yn darparu gwasanaethau sydd yn ceisio  ailgyflwyno plant i’r gymuned neu’u gosod gyda theuluoedd  (e.e. MyST, Teuluoedd Gyda’i Gilydd Sir Fynwy).	
Anabledd 	Mae parhau i newid practis mewn gofal cymdeithasol yn debygol o gael effaith ar bobl sydd ag anableddau.

Bydd ysgolion yn cynnig cyngor a hyfforddiant er mwyn eu caniatáu i gefnogi ystod o anableddau.   	Bydd unrhyw newidiadau i drefniadau gofal cymdeithasol yn debygol  o gael effaith ar bobl sydd ag anableddau; mae hyn yn cynnwys ffioedd sydd wedi cynyddu fel y disgrifir uchod.   

Bydd yna gynnydd mewn ffioedd ar gyfer gofal cymdeithasol a phrydau cymunedol, a hynny i breswylwyr a’r sawl na sydd yn breswylwyr.  	Ar gyfer unrhyw gynnydd mewn ffioedd gofal cymdeithasol, byddwn yn sicrhau bod  defnyddwyr yn derbyn prawf modd er mwyn pennu a ydynt yn medru talu ai peidio.	

Nodweddion Gwarchodedig  	Disgrifiwch unrhyw effeithiau positif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Disgrifiwch unrhyw effeithiau negatif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Ailbennu rhywedd 	Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw o’r cynigion yn mynd i gael effaith benodol, naill ai yn bositif neu’n negatif, ar bobl sydd wedi, neu’n bwriadu, ailbennu rhywedd.  	Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw o’r cynigion yn mynd i gael effaith benodol, naill ai yn bositif neu’n negatif.	Nid oes angen mesurau lliniaru.   	
Priodas neu bartneriaeth sifil 	Mae cyplau o’r un rhyw sydd wedi cofrestru fel partneriaid sifil yn meddu ar yr un hawliau â chyplau priod o ran cyflogaeth a rhaid rhoi'r un buddion iddynt sydd ar gael i gyplau priod, fel pensiynau i’r sawl sy’n goroesi, gweithio hyblyg, cyflog mamolaeth/tadolaeth ac yswiriant gofal iechyd.  	Bydd rhai ffioedd  cofrestryddion ar gyfer priodasau neu bartneriaethau sifil yn cynyddu.  		
Beichiogrwydd neu famolaeth 	Wrth ddarparu gwasanaethau, nwyddau a chyfleusterau, cyfleusterau hamdden neu hyfforddi, mae menyw yn cael ei hamddiffyn rhag gwahaniaethu yn ystod ei chyfnod o feichiogrwydd a’r cyfnod o 26 wythnos gan ddechrau ar y diwrnod pan gaiff y plentyn ei eni. Nid oes unrhyw un o gynigion y gyllideb wedi eu nodi fel rhai a fydd yn cael effaith, naill ai yn bositif neu’n negatif, ar hyn o bryd.  	Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw o’r cynigion yn mynd i gael effaith benodol, naill ai yn bositif neu’n negatif.	Nid oes angen mesurau lliniaru.   	
Hil	Nid oes unrhyw un o gynigion y gyllideb a nodir yn mynd i gael effaith bositif a’n gwahaniaethu ar sail hil.	Ar hyn o bryd, nid oes unrhyw o’r cynigion yn mynd i gael effaith benodol, naill ai yn bositif neu’n negatif.	Nid oes angen mesurau lliniaru.   	
Crefydd neu Gred	Nid oes unrhyw effeithiau, naill ai yn bositif neu’n negatif, wedi eu nodi.	Nid oes unrhyw effeithiau, naill ai yn bositif neu’n negatif, wedi eu nodi.	Nid oes angen mesurau lliniaru.   	

Nodweddion Gwarchodedig  	Disgrifiwch unrhyw effeithiau positif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Disgrifiwch unrhyw effeithiau negatif y bydd eich cynnig yn ei gael ar y nodwedd warchodedig   	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Rhyw	Mae’r Cyngor eisoes wedi cynnal ymarfer gwerthuso cyflog. 	Dim byd wedi ei nodi.	Nid oes angen mesurau lliniaru.   	
Cyfeiriadedd Rhywiol	Nid oes unrhyw un o gynigion y gyllideb wedi eu nodi fel rhai a fydd yn cael effaith, naill ai yn bositif neu’n negatif, ar hyn o bryd.  	Nid oes unrhyw un o gynigion y gyllideb wedi eu nodi fel rhai a fydd yn cael effaith, naill ai yn bositif neu’n negatif, ar hyn o bryd.  	Nid oes angen mesurau lliniaru.   	

2.	Dyletswydd Sosio-economaidd a Chyfiawnder Troseddol   
      Mae’r Ddyletswydd Sosio-Economaidd  yn gosod dyletswydd ar gyrff cyhoeddus i roi ystyriaeth briodol i leihau anghydraddoldebau o ran y canlyniadau sydd yn deillio o anfantais sosio-economaidd pan yn cymryd penderfyniadau allweddol. Mae’r ddyletswydd hon yn gyson gydag ein hymrwymiad fel awdurdod at Gyfiawnder Troseddol.   
.

	Disgrifiwch unrhyw effeithiau positif y bydd eich cynnig yn ei gael ar bobl sydd yn dioddef anfanteision sosio-economaidd    	Disgrifiwch unrhyw effeithiau negatif y bydd eich cynnig yn ei gael ar bobl sydd yn dioddef anfanteision sosio-economaidd    	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	

Dyletswydd Sosio-economiadd a Chyfiawnder Troseddol  	Mae’r ddyletswydd sosio-economaidd newydd yn rhoi dyletswydd ar gynghorau i ystyried yr angen i leihau anghydraddoldebau sydd yn deillio o anfanteision  sosio-economaidd.

Mae cyfiawnder cymdeithasol yn ymwneud gyda lleihau anghydraddoldebau mewn cymdeithas drwy weithio tuag ddosbarthiad mwy cydradd o ran cyfoeth a chyfleoedd fel bod pawb yn medru cyflawni eu potensial. 	Bydd cynnydd yn y dreth gyngor yn cael effaith ariannol ar bob aelwyd. Bydd y rhai hynny ar incwm isel yn teimlo mwy o faich gan fod cyfran uwch o’u gwariant yn cael ei wario ar y dreth gyngor.   

Mae yna beryg bod unrhyw gynigion yn y gyllideb i gynyddu ffioedd  yn ôl disgresiwn yn mynd i gael effaith anghymesur ar bobl ar incwm isel, ac felly, yn gwaethygu anghydraddoldeb.   	Mae yna nifer o fesurau lliniaru mewn lle. Mae hyn yn cynnwys cynllun lleihau’r dreth gyngor.   

Mae prydau ysgol am ddim ar gael sydd yn dod o aelwydydd lle y mae’r incwm yn is na lefel benodol.   	

	 

Mae’n bwysig asesu a deall effaith ein cynigion ar y sawl sydd mewn tlodi, yn enwedig os oes yna effaith gan sawl un o’n cynigion. Mae hyn y gyson gyda’n polisi Cyfiawnder Cymdeithasol.   

Mae’r dystiolaeth yn y papur hwn yn help asesu effaith bosib gyffredinol y gyllideb ar bobl wahanol o fewn ein cymunedau ac yn chwilio a ffyrdd i gadarnhau  effaith ariannol gronnol y gyllideb.   		Mae’r Cyngor wedi ymrwymo i gysoni’r polisïau sydd yn seiliedig ar dystiolaeth, rhaglenni gwaith ac adnoddau, er mwyn cefnogi pobl a chymunedau i gyflawni eu potensial llawn.   

Yn y flwyddyn ddiwethaf, mae’r Cyngor wedi datblygu’r drydedd fersiwn o’r Strategaeth Cyfiawnder Cymdeithasol. Mae hyn yn sicrhau cysondeb o ran polisi ar gyfer sawl cynllun gweithredu penodol sydd yn delio gyda Mynd i’r Afael Gyda Thlodi ac Anghydraddoldeb, Datblygu Bwyd a Threfniadau Pontio ar gyfer y Digartref.   

Pan yn cyflwyno neu'n cynyddu ffioedd, bydd mesurau lliniaru yn cael eu cyflwyno er mwyn lleihau’r baich ariannol ar y sawl na sydd yn medru fforddio hyn.   

Mae’r Cyngor wedi cytuno i gysoni cyflog y prentisiaid gyda’r cyfraddau a osodir gan y ‘National Living Wage Foundation’.	

3.	Llunio Polisïau a’r Iaith Gymraeg.

Sut y bydd eich cynnig yn effeithio ar yr agweddau canlynol o Safonau Iaith Gymraeg y Cyngor:	
 Disgrifiwch effeithiau positif  y cynnig hwn	

Disgrifiwch effeithiau negatif   y cynnig hwn	
Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effaith negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Llunio Polisi
Effeithiau ar y defnydd o’r iaith Gymraeg, 
Hyrwyddo’r iaith Gymraeg
Ymatal rhag trin yr iaith Gymraeg yn llai ffafriol   
	Bydd ffocws parhaus ar gyfieithu i’r Gymraeg yn sicrhau ein bod yn medru parhau i gydymffurfio gyda Safonau’r Gymraeg.	Dim byd wedi ei nodi.	Bydd yr holl arwyddion a deunydd sydd yn dod o gynigion y gyllideb yn cydymffurfio gyda Mesur  y Gymraeg 2011.	
Gweithredol
Recriwtio a Hyfforddi’r gweithlu  
	Byddwn yn sicrhau bod yr holl swyddi newydd yn cael eu hasesu, a lle bo’n bosib, yn cael eu hysbysebu gan ddangos fod sgiliau ‘iaith Gymraeg yn hanfodol’ er mwyn cynyddu’r cyfleoedd  i bobl ymgysylltu gyda’r Cyngor drwy gyfrwng y Gymraeg.	Dim byd wedi ei nodi.	Hyrwyddo swyddi gwag mewn cyhoeddiadau iaith Gymraeg a gwefannau a thargedu penodol yn LinkedIn	
Cyflenwi gwasanaethau 
Y defnydd o’r iaith Gymraeg mewn cyflenwi gwasanaethau       
Yn hyrwyddo’r defnydd o’r iaith  	Bydd cynyddu ein gallu i recriwtio siaradwyr Cymraeg yn sicrhau mwy o gyfleoedd i ddefnyddwyr gwasanaeth i ddelio gyda’r Cyngor yn eu dewis iaith.	Dim byd wedi ei nodi.		

4.	A yw eich cynnig yn cyflawni unrhyw o’r amcanion llesiant sydd wedi eu nodi isod?  Esboniwch effaith (positif a negatif) yr ydych yn eu disgwyl, ynghyd ag awgrymiadau ar sut i liniaru’r effeithiau negatif neu gyfrannu yn well at y nod. Nid oes rhaid ysgrifennu rhywbeth ym mhob bwlch os nad yw’n berthnasol.

Nod Llesiant	A yw’r cynnig yn cyfrannu at y nod hwn? Disgrifiwch yr effeithiau positif a negatif.   	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	

Cymru ffyniannus 
Defnydd effeithiol o adnoddau, pobl sgilgar wedi eu haddysgu, yn creu cyfoeth a swyddi   	Bydd cynnydd o 3.1% mewn ffioedd cynllunio a gwastraff masnachol yn arwain at gostau uwch i rai busnesau.   
Bydd cyllid ychwanegol yn sicrhau bod yr holl ddisgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol yn cael eu hadnabod mor gyflym ag sydd yn bosib a bod cefnogaeth yn cael ei gynnig fel eu bod yn medru gwireddu eu potensial llawn.  	Mae’r Cyngor wedi cytuno i gysoni cyflog y prentisiaid gyda’r cyfraddau a osodir gan y ‘National Living Wage Foundation’.
Mae’r Cyngor wedi buddsoddi mewn dwy fenter fasnachol er mwyn creu incwm i gefnogi gwasanaethau’r cyngor. Mae’r rhain wedi ei heffeithio gan y pandemig  covid-19. Rydym yn monitro sgil-effaith hyn ac yn trafod hyn gyda’r tenantiaid.	
Cymru Gydnerth 
Cynnal a gwella bioamrywiaeth ac ecosystemau sydd yn cefnogi dygnwch ac yn medru addasu i newid (e.e. newid hinsawdd)    	Mae’r Cyngor wedi datgan argyfwng hinsawdd. Nid yw’r cyngor wedi modelu goblygiadau ariannol ei ymrwymiad i leihau allyriadau  carbon.	Mae cynigon i leihau faint o deithio a wneir gan staff a defnyddio mwy o geir trydanol a hybrid yn mynd i leihau allyriadau carbon.   	
 
  Cymru Iachach
Mae llesiant corfforol a meddyliol o’r pwys mwyaf ac mae’r effeithiau iechyd yn cael eu deall	Mae ‘gweithio yn seiliedig ar leoedd’ yn debygol o gael effaith bositif ar les meddyliol a chorfforol.  	Mae enghreifftiau o gynigion o fewn  gyllideb yn cynnwys mwy o gyllid ar gyfer gofal cymdeithasol i Oedolion. Galw cynyddol, natur fregus y sector gofal cymdeithasol ac argaeledd staff gofal – maent yn parhau yn risg allweddol i ofal cymdeithasol i oedolion ac mae’r gyllideb yn ceisio cefnogi hyn - er bod rhai o’r materion yma y tu hwnt i gylch gorchwyl y Cyngor er mwyn i ni fedru eu rheoli.	
Cymru o gymunedau cydlynus
Cymunedau sydd yn ddeniadol, hyfyw, diogel ac wedi cysylltu’n well.   
	Bydd dulliau ‘yn seiliedig ar leoedd’ fel sydd wedi eu cynnig fel rhan o’r cynigion i newid practis ym maes gofal cymdeithasol i oedolion yn cyfrannu at gymunedau cynhwysol iachus.   	Efallai bod rhai cymunedau yn gwrthwynebu mentrau masnachol neu gynlluniau datblygu neu ailddatblygu. Os yw hyn yn digwydd, byddwn yn cynnwys pobl wrth ddatblygu cynigion, yn amodol ar gynllunio ac ymgynghoriadau lleol.   	

Nod Llesiant 	A yw’r cynnig yn cyfrannu at y nod hwn? Disgrifiwch yr effeithiau positif a negatif.   	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effeithiau negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Cymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang
Yn ystyried yr effaith ar lesiant byd-eang tra’n ystyried llesiant cymdeithasol, economaidd ac amgylchedd lleol   	Rydym yn parhau gyda’n hymdrechion i leihau llygredd a nwyon tŷ gwydr tra’n cynyddu ailgylchu. Bydd hyn yn cael effaith fach ond bwysig ar allyriadau  CO2 a gwastraff sydd yn cyfrannu at yr ymdrechion amgylcheddol byd-eang.   	Mae record a hanes ardderchog gan Gymru o ran rheoli gwastraff cynaliadwy a byddwn yn parhau i ddatblygu hyn o ran ein dulliau at reoli gwastraff a lleihau carbon.  	
Cymru o ddiwylliant byw ac iaith Gymraeg ffyniannus   
Mae diwylliant, etifeddiaeth a’r iaith Gymraeg yn cael eu hyrwyddo a’u diogelu. Mae pobl yn cael eu hannog i wneud chwaraeon, celf a hamdden	Nid oes yna gynigion i gynyddu ffioedd er mwyn defnyddio cyfleusterau hamdden a diwylliannol a ddarperir gan y Cyngor drwy  MonLife.	Byddwn yn sicrhau bod yr holl swyddi newydd yn cael eu hasesu, a lle bo’n bosib, yn cael eu hysbysebu gan ddangos fod sgiliau ‘iaith Gymraeg yn hanfodol’ er mwyn cynyddu’r cyfleoedd  i bobl ymgysylltu gyda’r Cyngor drwy gyfrwng y Gymraeg.	

Cymru fwy cydradd
Mae pobl yn medru cyflawni eu potensial – nid oes ots beth yw eu cefndir neu amgylchiadau   
	Mae’r Cyngor eisoes wedi cynnal gwerthusiad llawn o gyflogau.   
Bydd cynyddu’r ffioedd ar gyfer rhai gwasanaethau yn caniatáu’r Cyngor i ddarparu gwasanaethau eraill sydd yn medru elwa pobl ar incwm isel ac yn meddu hefyd ar effeithiau amgylcheddol positif.   
Bydd cyllid pellach ar gyfer Anghenion Dysgu Ychwanegol yn helpu cefnogi plant a phobl ifanc i gyflawni eu potensial llawn.   	Bydd y Cyngor yn cynyddu cyflogau ar gyfer prentisiaid a'r sawl a gyflogir drwy’r cynllun  Kickstarter i fod yn gyson â’r cyflog byw gwirioneddol.
Mae llawer iawn o  wasanaethau’r Cyngor yn cael eu cynnal yn sgil y ffioedd ac maent yn bwysig ac yn cyfrannu at ganlyniadau mwy cydradd.   	

5.	

A yw eich cynnig yn cynnwys ac yn blaenoriaethu  egwyddorion llywodraethiant cynaliadwy o ran ei ddatblygiad?
Egwyddor Datblygu Cynaliadwy 	A  yw eich cynnig yn arddangos eich bod wedi cwrdd â’r egwyddor yma? Os felly, disgrifiwch sut. Os nad yw hyn yn digwydd, esboniwch pam.	  Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effaith negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Yn taro cydbwysedd rhwng anghenion byrdymor  a hirdymor gan gynllunio ar gyfer y dyfodol	Mae cynnydd mewn ffioedd wedi eu hystyried yng nghyd-destun dadansoddiad o gost gydol bywyd dros y tymor hir er mwyn sicrhau bod modd cynnal gwasanaethau yn gynaliadwy ac yn gost-effeithiol nawr ac yn y dyfodol.
Mae cyllid ychwanegol ar gyfer disgyblion ag anghenion dysgu ychwanegol yn cynnwys ymyrraeth gynnar er mwyn cefnogi’r plentyn drwy eu haddysg.   	Mae trefniadau lliniaru yn eu lle er mwyn lliniaru effaith y ffioedd cynyddol ar bobl sydd ar incwm isel.   	
Yn gweithio gyda phartneriaid eraill er mwyn cyflenwi    	Mae’r gyllideb yn cynnwys  ystod o gynigion ar gyfer cyd-lafurio. Mae hyn yn cynnwys gweithio gyda’r sector iechyd, gwirfoddol a chwmnïau preifat.   	Nid oes unrhyw gamau pellach yn cael eu cynnig ar hyn o bryd.	
	Bydd y cynigion yma yn ffurfio rhan o’r ymarfer ar gyfer y gyllideb ac yn amodol ar ymgynghoriad cyhoeddus.   	Yn sicrhau bod y cynigion a’r Asesiadau Effaith Integredig perthnasol yn cael eu diweddaru i adlewyrchu’r ymgynghoriadau a’r ymgysylltu.   	

Egwyddor Datblygu Cynaliadwy 	A  yw eich cynnig yn arddangos eich bod wedi cwrdd â’r egwyddor yma? Os felly, disgrifiwch sut. Os nad yw hyn yn digwydd, esboniwch pam.	  Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effaith negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Neilltuo adnoddau ar gyfer atal problemau  rhag digwydd neu waethygu	Mae enghreifftiau o gynigion o fewn y gyllideb yn cynnwys cyllid cynyddol ar gyfer gofal cymdeithasol i oedolion a fydd yn helpu cynnal annibyniaeth ac yn atal pobl rhag mynd i’r ysbyty neu’n dod yn ddibynnol ar eraill. Dylai buddsoddiad ychwanegol mewn  gofal cymdeithasol i blant gynyddu’r sicrwydd gan sicrhau nad yw’r trefniadau gosod yn chwalu.	Mae enghreifftiau o gynigion o fewn  gyllideb yn cynnwys mwy o gyllid ar gyfer gofal cymdeithasol i Oedolion. Galw cynyddol, natur fregus y sector gofal cymdeithasol ac argaeledd staff gofal – maent yn parhau yn risg allweddol i ofal cymdeithasol i oedolion ac mae’r gyllideb yn ceisio cefnogi hyn - er bod rhai o’r materion yma y tu hwnt i gylch gorchwyl y Cyngor er mwyn i ni fedru eu rheoli.	

Yn ystyried yr effaith ar yr holl amcanion llesiant gyda’i gilydd ac ar gyrff eraill   	Mae’r Cyngor yn gweithio ar draws sawl maes a bydd llawer o’r cynigion yma yn medru cael effeithiau positif ac o bosib negatif ar ei gilydd. Mae’n bwysig felly ein bod yn ceisio taro cydbwysed rhwng hyn wrth i ni ddatblygu’r cynigion.   	Mae Cynllun Corfforaethol y Cyngor yn cynnwys tabl sydd yn amlygu'r effaith wrthrychol ar bob un o’r amcanion lles cenedlaethol. Mae unrhyw gynigion a gynigir yn dilyn yr ymgynghoriad angen asesu effaith y cynnig hwnnw ar yr amcanion llesiant.    	

6.	Mae’r Cyngor wedi cytuno i’r angen i ystyried effaith ei benderfyniadau ar y cyfrifoldebau gwahanol canlynol: Rhianta Corfforaethol a Diogelu. A yw eich cynigion yn mynd i effeithio ar unrhyw un o’r cyfrifoldebau yma?  

	Disgrifiwch unrhyw effeithiau positif y bydd eich cynnig yn cael  	Disgrifiwch unrhyw effeithiau negatif y bydd eich cynnig yn cael  	Beth sydd wedi ei wneud/yn mynd i gael ei wneud er mwyn lliniaru unrhyw effaith negatif neu gyfrannu’n well at yr effeithiau positif?	
Diogelu 	Mae Diogelu yn ymwneud â sicrhau bod pob dim yn ei er mwyn hyrwyddo lles plant ac oedolion bregus, yn eu hatal rhag cael eu niweidio ac yn amddiffyn y sawl sydd mewn peryg o gam-drin ac esgeulustod.  Mae cynigion penodol yn cynnwys cefnogi gwasanaethau cymdeithasol i oedolion a phlant.   	Nid oes unrhyw gamau pellach yn cael eu cynnig ar hyn o bryd.	Mae diogelu wrth wraidd bob dim y mae’r Cyngor yn ei wneud. Mae’r staff wedi eu hyfforddi i lefel sydd yn briodol ar gyfer eu rôl.   	
Rhianta Corfforaethol  	Rydym yn gwneud buddsoddiad pellach ym maes gwasanaethau cymdeithasol i blant, gan gynnwys y rhai sydd yn gweithio gyda phlant sy’n derbyn gofal a phobl ifanc sydd ag anghenion yn golygu eu bod angen  cefnogaeth sylweddol er mwyn cadw’n ddiogel, cynnal perthynas sefydlog a gwella’r cyfleoedd sydd ganddynt mewn bywyd.  	Nid oes unrhyw gamau pellach yn cael eu cynnig ar hyn o bryd.		

7.	Pa dystiolaeth a data sydd wedi llywio datblygiad eich cynnig?

Mae’r cynigion yn seiliedig ar ystod eang o ddata a thystiolaeth ac mae hyn wedi ei gynnwys yn y gwerthusiad o bob un cynnig. Mae ffynonellau data yn cynnwys:
•	Data meintiol fel y nifer o ddefnyddwyr, gan fesur a yw’r newidiadau wedi cael effaith bositif neu negatif ar y nifer sydd yn defnyddio’r gwasanaeth – bydd llai yn defnyddio gwasanaethau ataliol yn ganlyniad positif   
•	Data ansoddol sydd yn rhoi barn y bobl o’r gwasanaeth ac yn cynnwys dadansoddiad o gwynion   
•	Data sydd yn deillio o ffynonellau cenedlaethol fel Ystadegau  Cymru a’r Arolwg Cenedlaethol Cymru sydd yn caniatáu ni fesur y boblogaeth gyfan  

8.	CRYNODEB:  O ganlyniad i lenwi’r ffurflen hon, beth yw prif effeithiau positif a negatif eich cynnig, sut y maent wedi llywio/newid datblygiad y cynnig hyd yma a beth fyddwch yn gwneud yn y dyfodol?

Bydd yr asesiad yn cael ei ddiweddaru yn dilyn yr ymgynghoriad ar y gyllideb.

9.	CAMAU GWEITHREDU: O ganlyniad i lenwi’r ffurflen hon, a fyddwch yn cymryd camau eraill? Rhowch fanylion isod os gwelwch yn dda.

Beth ydych yn mynd i wneud 	Pryd ydych am wneud hyn?	Pwy sydd yn gyfrifol  	
Mae’r camau sydd angen eu cymryd wedi eu hamlygu o fewn yr asesiadau unigol.			

10.	RHEOLI FERSIYNAU: Dylid defnyddio’r Gwerthusiad Cydraddoldeb  a Chenedlaethau’r Dyfodol mor gynnar ag sydd yn bosib, er enghraifft yn anffurfiol o fewn eich gwasanaeth, ac yna ei datblygu eto yn ystod y broses o wneud penderfyniad.  Mae’n bwysig cadw cofnod o’r broses hon er mwyn dangos sut ydych wedi ystyried a gweithredu ar yr ystyriaethau cydraddoldeb a chenedlaethau’r dyfodol lle bynnag bo’n bosib.   
1.	

Rhif y Fersiwn.	Cam gwneud penderfyniad 	Dyddiad a ystyriwyd 	Disgrifiad cryno o unrhyw ddiwygiadau a wnaed yn dilyn ystyriaeth   	
1.0	Cabinet	19/1/22	Heb ei ystyried eto	

Cyfeiriadau

1 Cyngor Sir Fynwy, amcanion strategol https://www.monmouthshire.gov.uk/our-coronavirus-strategy/
2 Mae’r ffigyrau a ddyfynnir cyn y costau tai. Wedi ystyried y costau tai, y ffigyrau yw  22% a 43% http://www.endchildpoverty.org.uk/wp- content/uploads/2018/01/Wales_LA-and-ward-data.xlsx
3 CACI Paycheck Dataset 2021
4 Arolwg Cenedlaethol Cymru, 2019-20 https://statswales.gov.wales/Catalogue/National-Survey-for-Wales/Well-being-and- Finances/percentageofpeoplelivinginhouseholdsinmaterialdeprivation-by-localauthority-year
5 Cyfartaledd Band D yn 2021-22 = £1434.47 cynyddu i £1,491.13 yn 2022-23. Nid yw’r ffigwr yma yn cynnwys y newid i’r  praeseptau Comisiynydd Heddlu a Throseddu a’r Cyngor  Cymuned a Thref 
6 CPI, Dyddiad a gyhoeddwyd 15 Rhagfyr 2021, ar gael yma https://www.ons.gov.uk/economy/inflationandpriceindices
7          https://www.monmouthshire.gov.uk/home/counciltaxandbenefits/